راجع به نظريهء ماركس در اين باب ، رجوع شود به تجديدنظرطلبى از ماركس تا مائو و به بحثهاى خودمان در « جامعه و تاريخ » از كتاب مقدمه اى بر جهان بينى اسلامى .
راجع به نظريهء منتسكيو ، ايضاً رجوع شود به ورقه هاى « يادداشت جامعه شناسى » ، شمارهء 3 .
تكامل تاريخ و مفهوم آن
رجوع شود به بحث عالى كتاب تاريخ چيست ؟ ترجمهء كامشاد ، بحث « تاريخ به منزلهء پيشرفت » و كتاب درسهاى تاريخ ويل دورانت ، بحثهاى مربوط به رشد و زوال و غيره .
تكفيرها
بابا افضل ، جلد دوم مصنفات ، ص 751 :
مردان رهت كه مرد معنى داناند
از ديدهء كوته نظران پنهاناند
اين طرفه تر آن است كه هر كه حق را بشناخت
مؤمن شد و خلق كافرش مىخوانند