تعليم و تربيت مكانيكى
رجوع شود به بحث خوب ويل دورانت با تعليم و تربيت مكانيكى و بحث ما با خود ويل دورانت كه مىپندارد كه نقص اين تربيت كه محصولش انسان ناقص است با هنر و ادبيات و علوم انسانى تكميل مىشود و انسان كامل به وجود مىآيد .
تعليم و تربيت اسلامى
رجوع شود به كتاب بعثت و ايدئولوژى صفحهء 119 ، تحت عنوان فرد و اجتماع .
مسائل تعليم و تربيت
1 . ارزش تعليم و تربيت براى يك اجتماع و در يك فرهنگ و براى يك مكتب و اينكه تعليم و تربيت يكى از - به اصطلاح - نهادهاى اجتماعى است و اينكه ملتها از نظر استعداد طبيعى چندان تفاوتى ندارند ، تفاوتشان در اين است كه بعضى ملتها به صورت مادهء خام باقى ماندهاند و يا به صورت بدى ساخته شدهاند و بعضى ملتهاى ديگر خوب ساخته شدهاند . هرگاه سيستم تعليم و تربيت قومى براساس صحيحى قرار گرفت ، آن ملت ترقى مىكند . رجوع شود به ورقه هاى « تعليم و تربيت اسلامى » سخنرانيهاى خرمشهر ، ايضاً مقدمهء كتاب تعليم و تربيت در جهان امروز .
2 . اصل آموزش در اسلام . رجوع شود به سخنرانى « فريضهء علم » و ورقه هاى « تعليم و تربيت اسلامى » ( خرمشهر ) و اينكه ايمانهاى اسلام براساس شناخت است نه اعتقاد محض ، و اسلام براى شناخت خدا ، كتاب خلقت و براى شناخت رسول ، قرآن و براى شناخت معاد ، انسان و براى شناخت امامت ، تاريخ و اجتماع را براى مطالعه معرفى و پيشنهاد كرده است .