يادداشت تزكيهء نفس
1 . تزكيهء نفس در خود قرآن آمده است ، پس قرآن وظيفه اى ايجاب مىكند به اين نام .
2 . اشتباه است اگر خيال كنيم مسألهء توجه به نفس و مبارزه با هواهاى نفس ريشهء هندى دارد .
آيات قرآن از قبيل « * ( قد افلح من زكيها و قد خاب من دسيها ) * » و آيهء « * ( أرأيت من اتخذ الهه هواه ) * » و آيهء « * ( و اما من خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى ) * » و آيات مشعر به نفس امّاره ، لوّامه ، مطمئنّه ، و آيات مربوط به قلب سليم و يا قلوب خاشعه و يا قاسيه و غيره دليل بر مدعاست .
3 . آلودگى نفس يعنى چه ؟ مگر ممكن است نفس آلوده باشد يا بشود تا نيازمند به تطهير و تزكيه باشد ؟
4 . سه مطلب :
آيا نفس ذاتاً شرير است ؟
آيا نفس ذاتاً بر عقل و فطرت علوّ و تسلط دارد ؟
به هر حال براى مبارزه با شرارت ذاتى يا عرضى و علوّ ذاتى يا عرضى نفس و بالأخره براى اصلاح نفس چه راهى بايد پيش گرفت ؟
راه عنت و استبداد و سختگيرى يا راه ملايمت و آزادى و دموكراسى و يا راه وسط ميان ايندو ، همانطور كه در هر حكومت صالحه بايد باشد ؟ رجوع شود به آزادى فرد و قدرت دولت .
5 . دو عقيدهء قديم هندى و بودايى و جديد اروپايى براى اصلاح نفس به اندازهء هيئت بطلميوس و هيئت كپرنيك با هم اختلاف دارند يعنى يك دور صد و هشتاد درجه است .
6 . در عصر جديد به موضوع بيمارى روان ، خواه به شكل عصبى و يا مستقل از بيمارى عصبى توجه زيادى شده است .
7 . علماى جديد كه براى اصلاح نفس به اصطلاح دموكراسى را پيشنهاد مىكنند ، براى جوانان امروز ، هم فال است و هم تماشا ، هم شهوترانى است و هم اخلاق . چه از اين بهتر ؟
8 . دموكراسى غير از هرج و مرج است . اخلاق جنسى جديد