كِتابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ
؛ « كتاب » مصدر [ منصوب ] و براى تأكيد بوده و تقدير آيهء :
كتب اللَّه ذلك عليكم كتابا است يعنى آنچه بر شما حلال و آنچه بر شما حرام است خداوند براى شما معيّن ساخته پس حلال خدا را حلال و حرام او را حرام بدانيد و به آن عمل كنيد .
وَ أُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِكُمْ
؛ اين جمله عطف است بر فعل مقدّرى كه « كتاب اللَّه » را نصب داده و كسانى كه « أحل لكم » به صيغهء مجهول قرائت كردهاند ، آن را عطف بر « حرّمت عليكم » دانستهاند .
« أن تبتغوا » مفعول له است و معناى جمله اين است : آنچه حلال و يا حرام است براى شما بيان شده تا به وسيلهء اموالتان نكاحى را طلب كنيد كه در آن پولى را بابت مهر [ در مورد زن آزاد ] و يا خريدن [ در مورد كنيز ] بپردازيد . بنا بر اين مفعول « تبتغوا » در تقدير است . و مىتوان گفت « أن تبتغوا » بدل از « ما وراء ذلكم » است .
مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسافِحِينَ
؛ يعنى زنان پاكدامن و غير زناكار . مصدر آن « احصان » به معناى عفّت و پاكدامن بودن و حفظ كردن نفس از وقوع در فعل حرام است . گفته شده : مقصود از « محصنين » ازدواج كنندگان هستند .
فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ
؛ و هر گاه از زنها كسب لذّت كرديد . فآتوهن أجورهن پس مهرشان را بدهيد . منظور از « ما » زنان هستند و ضمير « به » در لفظ به « ما » و در معنا به «
فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ
» بر مىگردد .
ابن عباس و سعيد بن جبير و ابن مسعود و گروهى از تابعين گويند : منظور عقد منقطع ( متعه ) است كه در آن مهر و مدّت معيّن مىشود . و مذهب ائمّه ( ع ) همين است .
[ از جماعتى از صحابه كه ابى بن كعب ، عبد اللَّه بن عباس و عبد اللَّه بن مسعود از آنهايند نقل شده كه ] ايشان قرائت كردهاند : « فما استمتعتم به منهن إلى أجل مسمى فآتوهن أجورهن » ؛ يعنى زنانى را كه با عقد متعه به نكاح خود در آوردهايد اجرتشان را بپردازيد ، و پرداخت آن با خود عقد واجب شده ، و تنها در نكاح متعه با جارى شدن عقد تمام مهر واجب مىشود .