تفسير :
وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا
؛ « طول » [ بر وزن قول ] به معناى فزونى و زيادى مال است ؛ يعنى كسانى كه ثروت زيادى ندارند و توانايى مالى آنان در حدّى نيست كه بتوانند با زنان آزاد ازدواج كنند .
فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ
؛ بايد با يكى از كنيزانى كه شما در اختيار داريد ازدواج كنند . خطاب در اين آيه متوجّه مسلمانان است .
من فتياتكم ، منظور اين است كه با كنيزان مسلمان ازدواج كنند نه با كنيزان غير مسلمان كه در دين با شما اختلاف دارند .
وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِكُمْ
؛ خداوند آگاهتر است به برترى و نقصان ايمان هر يك از شما نسبت به ديگرى ، چه بسا ايمان يك كنيز از ايمان يك زن آزاد برتر باشد و زن در ايمانش افضل از مرد باشد . پس بر شما لازم است كه برترى در ايمان را ملاك ارزش و اعتبار بدانيد نه بزرگى در اصل و نسب را .
بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ
؛ يعنى شما و بردگانتان با يكديگر تناسب داريد ؛ زيرا شما همه اهل ايمان و تابع يك دين هستيد ، بنا بر اين از ازدواج با كنيزان خوددارى نكنيد .
فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ
؛ ضمير در « فانكحوهن » به « فتيات » بر مىگردد ، يعنى با كنيزان با ايمان با اجازهء صاحبانشان ازدواج كنيد و مهرشان را بدون تأخير و ضرر رساندن به آنها بپردازيد . منظور از « و آتوهن » اين است كه مهرشان را به صاحبانشان بپردازيد ، زيرا آنها مالك مهر كنيزانشان هستند ، و تقدير آيه ، فأتوا مواليهن است و مضاف حذف شده است .
مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ
؛ با آنها كه پاكدامن بوده و از زناى آشكار و پنهان خوددارى مىكنند ( ازدواج كنيد ) .
وَ لا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ
؛ « أخدان » به معناى دوستانى است كه انسان پنهانى با آنها ارتباط دارد . ( و نه دوست پنهانى مىگيرند )
فَإِذا أُحْصِنَّ
؛ كسى كه به ضمّ همزه [ و كسر صاد ] قرائت كرده معناى جمله