اشغال فرماندار مىباشد . بازار شهر بزرگ و پر از انواع كالا است . هنگامى كه آنجا بودم گندم كم و ناياب ولى جو و خرما و لبنيات و انواع ميوه فراوان بود . باغهاى اين شهر بخاطر انواع محصول انار شهرت دارند و طعم و مزه و شيرينى آنها مسلما و بدون ترديد از تمام انواع انارى كه در شيراز يا بغداد ، كه مىگويند بهترين و عاليترين محصول انار دنيا را دارند ، بهتر و مرغوبتر است .
در سالهاى اخير شهرت شهر بم تا درجه بسيار زيادى نزد ايرانيها افزايش يافته زيرا در اينجا لطفعليخان يعنى آخرين فرمانرواى خاندان زند كه مدعى سلطنت بود در حدود نوزده سال قبل در حينى كه قصد سوار شدن بر اسب را داشت دستگير و زندانى گرديد . در اين نقطه تا اين ساعت منارى كه از كله هواداران لطفعلى خان ساخته شده است برپا مىباشد . اين كلهمنار بدستور دشمن و رقيب لطفعلى خان يعنى آغا محمد خان قاجار سر دودمان ايل قاجار كه امروز بر ايران سلطنت مىكنند برپا گرديده است . در فصلى كه راجع به كرمان مىنويسم بشرح خصوصيات و جزئيات اين واقعه موحش ميپردازم و در اينجا به همين قدر اكتفا مىكنم .
آثار خرابههاى گسترده و متفرق و بقاياى ساختمانهاى مخروبهاى كه گرداگرد اين قلعه وجود دارد حاكى از بزرگى و عظمت قديم شهر بم مىباشد و بطورىكه شايع است اين شهر از لحاظ عظمت و جلال يكى از مهمترين شهرهاى ايران بوده است . افغانها كه در سال 1719 ميلادى بقلمرو ايران تجاوز و تاختوتاز نمودند معمولا بعنوان عاملين اصلى زيباكردن شهر معروف شدهاند ولى مؤسس شهر نبودهاند زيرا اين شهر خيلى پيش از آنها وجود داشته است . ولى اين نكته كاملا محرز و مسلم است كه صرفنظر از وضع و شكلى كه اين شهر داشته است در دوران تسلط غلجائىها رو بويرانى و خرابى نهاده است .
مىگويند در گذشته بعضى از فوارههاى اين شهر آب را تا ارتفاع بسيار زياد و بمراتب بيشتر از آنچه كه در حال حاضر بمدد علم هيدروليك در ايران انجام ميگردد به هوا مىپرانيده است .
هيچ منزلى را در اين شهر كامل محسوب نميكنند مگر آنكه داراى آبانبار
مسافرت سند وبلوچستان ( سفرنامه پاتينجر ) ( فارسى ) — صفحة 230
مساهمون: هنرى پاتينجر
ص٢٣٠