كه همهء اشياء بر اثر نيازى كه به آفريدگار توانا و مدبر خود دارند ، در برابر او خضوع مىكنند ، زيرا اگر نازى كند ، تمام قالبها فروريزند و نابود شوند ، بنا بر اين همهء موجودات ، همچون انسانها در برابرش ساجد و خاضعند .
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ دابَّةٍ
: همهء موجوداتى كه در آسمانها هستند و همهء موجوداتى كه در زمين هستند ، در پيشگاه خداوند سجده مىكنند .
مقصود از
« مِنْ دابَّةٍ »
موجودات زمين است كه بر روى زمين جنبش و آمد و شد دارند .
وَ الْمَلائِكَةُ
: همچنين فرشتگان نيز در برابر عظمت خداوند سجده مىكنند و او را مىپرستند . فرشتگان را جداگانه ياد مىكند : تا مقام آنها را تجليل كند . ديگر اينكه اسم « دابة » بر موجوداتى اطلاق مىشود كه جنبش و آمد و شد دارند . لكن فرشتگان داراى بال هستند و پرواز مىكنند .
وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ
: و فرشتگان از عبادت خداوند سرباز نمىزنند و تكبر نمىكنند . اين جمله ، صفت فرشتگان است ، زيرا بدنبال آن مىفرمايد :
يَخافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ
: آنها از خداى بالاى سر خود مىترسند و امر او را اجرا مىكنند . علت اينكه :
« مِنْ فَوْقِهِمْ »
گويد : دو وجه است : 1 - مقصود اين است كه از كيفر خدا مىترسند و بيشتر ، كيفر از بالاى سر نازل مىشود 2 - خداوند بصفت برترى و ما فوق بودن ، متصف و داراى قدرت و كمال است ، بنا بر اين تعبير مذكور نيكو است ، تا دلالت كند بر اينكه قدرت او ما فوق قدرتهاست . قولى كه بروايت مجاهد از ابن عباس نقل شده ، نيز به همين معنى نظر دارد ، زيرا او مىگويد : فرشتگان از جلال و جبروت خداوند ترسناكند . زجاج نيز همين معنى را برگزيده ، گويد : آنها مثل كسى كه به حال تعظيم و تجليل در آمده ، از خداوند مىترسند . چنان كه مىفرمايد :
« وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ »
( انعام 18 : خداوند بر سربندگان قدرت و غلبه دارد ) فرعون نيز از جملهء
« إِنَّا فَوْقَهُمْ قاهِرُونَ »
( اعراف 127 ) همين معنى را اراده مىكرد . برخى گويند :
« مِنْ فَوْقِهِمْ »
صفت ملائكه است . يعنى فرشتگانى كه بالاى سر انسان و ديگر موجودات زمين هستند ، با همهء مرتبهء بلندى كه دارند ، از خدا مىترسند ، بنا بر اين آنهايى كه مقام پايينترى