« وَ عَلاماتٍ »
تمام و سپس با جملهء
« وَ بِالنَّجْمِ . . . »
آغاز مىشود .
قتاده و مجاهد گويند : مقصود از علامات ، نيز ستارگان است ، زيرا برخى از ستارگان وسيلهء راهنمايى هستند و برخى نيستند و فقط علامتند .
برخى گويند : مقصود ، يافتن قبله است . ابن عباس گويد : از پيامبر گرامى در اين باره سؤال كردم ، فرمود : ستارهء جدى ، علامت قبلهء شما و در خشكى و دريا راهنماى شماست .
امام صادق ( ع ) فرمود :
« نحن العلامات و النجم رسول اللَّه »
يعنى : علامات ، مائيم و ستاره ، پيامبر خداست .
و فرمود : خداوند ستارگان را امان اهل آسمان و ما را امان اهل زمين قرارداد .
أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لا يَخْلُقُ
: آيا آنكه اين موجودات را خلق مىكند ، در استحقاق پرستش و خداوندى ، مانند بتهايى است كه قادر بر خلق چيزى نيستند ؟
چگونه ممكن است آنها را مساوى پنداشت ؟ !
أَ فَلا تَذَكَّرُونَ
: اى مشركان ، چرا متذكر نمىشويد و عبرت نمىگيريد و بخطاى زشت خود پى نمىبريد . در اين آيه ، « من » براى غير عاقل به كار بردهشده ، زيرا سخن از آفرينش مخلوقات است .
اكنون متذكر مىسازد كه نعمتهاى خداوند ، فراوان و بى نهايت است :
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها
: اگر بخواهيد نعمتهاى خدا را بشماريد و به تفصيل آنها پىبريد ، قادر نيستيد ، فقط مىتوانيد ، اجمالًا به نعمتهاى خداوند پىبريد . بدين ترتيب ، بيان مىكند كه بجز نعمتهايى كه به آنها اشاره كرد ، نعمتهايى بى شمار نيز وجود دارد .
إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
: خداوند تقصير شما را نسبت به شكر نعمتها مىآمرزد و نعمتهاى شما را بر اثر ناسپاسگزارى قطع نمىكند ، زيرا رحيم است .