مقصود :
قبلا مردم را بوسيلهء ذكر نعمتها و نشان دادن قدرت كامل خود ، بعبادت دعوت كرد . اكنون در صدد بيان اين است كه : او به باطن هر كسى آگاه و از نيت او مطلع است .
بدنبال اين مطلب نيز بيان مىكند كه شرك در عبادت ، باطل است . مىفرمايد :
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ
: خداوند به آشكار و نهان هر كسى آگاه است و او را در مقابل كردارش كيفر مىدهد ، زيرا هيچ چيز بر او پوشيده نيست .
وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ
: و بتهايى كه آنان پرستش مىكنند ، از عهدهء خلق چيزى بر نمىآيند ، بلكه خود مخلوق هستند و از چوب يا سنگ يا . . . تراشيده و ساخته شدهاند و اينها همه مخلوق خدا هستند .
أَمْواتٌ غَيْرُ أَحْياءٍ
: اينها موجودات بيجان و غير زندهاى هستند ، كه هيچ گاه حيات نداشتهاند ، حتى مثل موجوداتى كه روزگارى در حيات هستند ، سپس مىميرند ، هم نيستند . موجودات مرده ، ممكن است يك بار ديگر زنده شوند ، ولى در بارهء بتها چنين اميدى هم نيست . در اينجا كلمهء « اموات » را در مورد بتها به كار مىبرد ، حال آنكه اين كلمه ، جمع « ميت » است و « ميت » به موجودى مىگويند كه قبلا زنده بوده ، سپس مرده است . بديهى است كه بتها چنين نبودهاند و بنا بر اين در مورد آنها بهتر بود « موات » به كار بردهشود . علت اين استعمال اين است كه : بت پرستان ، بتها را به صورت عاقلان مىتراشيدند و با آنها رفتار عقلايى مىكردند ، هم از لحاظ نامگذارى و هم از لحاظ اعتقاد ! از اينرو فرمود : آنها خالق نيستند ، بلكه مخلوقند . ( يعنى ضمير عقلا به آنها برگردانيد ) .
وَ ما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
: فراء گويد : يعنى اين بتها نمىدانند كه : كى مبعوث مىشوند ؟
برخى گويند : منظور اين است كه كافران ، بر اثر دورى از حق و دين ، مردگانى هستند نمىدانند كى مبعوث مىشوند ؟
جبائى گويد : يعنى بتها نمىدانند كه مردم كى مبعوث مىشوند ؟ كلمهء « ايان » در محل