شده است ، بطورى كه نه از گلو خارج مىشود و نه بجاى خود بر مىگردد ، بنا بر اين همچون هوا مضطرب و پريشان است . اين معنى از سعيد بن جبير و قتاده است .
اخفش گويد : يعنى دلهاى آنها از عقل تهى است .
وَ أَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذابُ
: جبائى و ابو مسلم گويند : در اينجا پيامبر گرامى را مأمور مىكند كه همواره عموم مردم را از كيفر الهى بترساند . ابن عباس و حسن گويند : مقصود اين است كه : پيامبر اهل مكه را بوسيلهء قرآن ، بترساند . مقصود از روزى كه عذاب ، بر آنها نازل مىشود ، روز قيامت يا روز استيصال و درماندگى در همين دنيا يا روز مرگ است . بديهى است كه احتمال اول ، صحيحتر است .
فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنا أَخِّرْنا إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ
: و مردمى كه به خود ستم كرده و مرتكب معصيت شدهاند ، گويند : پروردگارا ما را به دنيا بازگردان و مدت كوتاهى مهلتمان ده تا دعوت ترا اجابت كنيم .
وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ
: و پيامبران ترا اطاعت كنيم . سپس خداوند يا فرشتگان به امر خداوند ، آنها را مخاطب ساخته ، گويند :
أَ وَ لَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ ما لَكُمْ مِنْ زَوالٍ
: مجاهد گويد : يعنى مگر شما نبوديد كه در دنيا سوگند ياد مىكرديد كه هرگز زوال پيدا نمىكنيد و از سراى دنيا به آخرت منتقل نخواهيد شد ؟ حسن گويد : يعنى قسم مىخورديد كه هرگز دچار عذاب نمىشويد .
دلالت آيه :
از اين آيه ، برمىآيد كه در آخرت ، براى انسان تكليفى نيست . لكن جماعتى اين مطلب را قبول ندارند . بديهى است كه اگر تكليفى داشتند ، صحيح نبود كه آنها درخواست كنند كه خداوند آنها را به دنيا بازگرداند و باز ممكن بود كه همانجا ايمان بياورند و از كيفر الهى رها گردند .
وَ سَكَنْتُمْ فِي مَساكِنِ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ وَ تَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنا بِهِمْ
:
در اينجا به منظور توبيخ و ملامت بيشتر ، مىفرمايد : شما كسانى بوديد كه در ديار تكذيب -