بزرگى گناه همانند آن كسانى هستند كه منكر خدا و روز جزا هستند ، و جبائى گفته : بدانجهت بوده كه آنها چيزهايى را كه شايسته خدا نيست ( چون فرزند و همسر و چيزهاى ديگر ) به خدا نسبت دهند ، و اين مانند آن است كه خدا را نشناخته باشند .
و اينكه خداوند با بيان و اوصاف مذكوره ( ايمان نداشتن به خدا ، و روز جزا ، و حرام ندانستن آنچه را خدا و رسول حرام كرده و نگرويدن بدين حق ) آنها را معرفى كرده ، و بطور اجمال نفرمود : « كافران از اهل كتاب » براى آن است كه مسلمانان را بدين ترتيب بهتر بجنگ و پيكار با آنان تشويق كند ، زيرا آنان صفات مذمومى را دارا هستند كه موجب بيزارى جستن مسلمانان از آنها و دشمنى با ايشان است .
« وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ »
مقصود از رسول در اين آيه موسى و عيسى عليهما - السلام هستند و چيزى را كه آنان حرام كرده و اينها حرام ندانند همان كتمان كردن صفت محمد - صلى اللَّه عليه و آله - بوده ، و برخى گفتهاند : يعنى آنچه را محمد - صلى اللَّه عليه و آله - حرام كرده ، و مقصود از رسول خدا خود آن حضرت مىباشد .
« وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ »
برخى گفتهاند : منظور از « حق » در اين آيه خداى تعالى است يعنى دين خدا و عمل بدانچه در تورات آمده بود از پيروى پيغمبر ما محمد صلى اللَّه عليه و آله ، و از قتادة نقل شده كه مقصود از حق خداى تعالى است ، و منظور از دين ، دين اسلام است - و از أبى عبيده روايت شده كه مقصود آن است كه اينها خدا را چون متدينين بدين اسلام اطاعت نكنند ، و برخى گفتهاند : يعنى به اسلام كه دين حق است اعتراف نكنند .
« مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ »
با اين جمله بيان فرموده كه منظور از مذكورين اهل كتاب هستند كه همان يهود و نصارى باشند ، و بزرگان ما فرمودهاند : مجوس نيز در حكم يهود و نصارى هستند .
« حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ »
يعنى شخصاً جزيه را بدست خود بپردازند بى - آنكه نائبى در اين كار بگيرند ، و برخى گفتهاند منظور آن است كه از روى قدرت و تسلطى كه شما بر آنها داريد جزيه را بپردازند ، و ديگرى گفته است : منظور از « يد »