شما اين آيات نازل شد و ما ياد گرفتهايم و بدين ترتيب بدانها ياد دهند .
و معناى جملهء بعدى كه فرمايد : « و لينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم » نيز همين است كه چون آنها بنزد ايشان باز گشتند اينان قرآن را بدانها بياموزند و بوسيلهء آن بيمشان دهند .
« لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ »
باشد كه آنها بترسند و بر خلاف دستور عمل نكنند و امام باقر عليه السلام در حديثى فرمود : اين دستور مال وقتى بود كه مردم زياد شدند و خداوند آنها را مأمور فرمود تا جمعى بجهاد بروند و جمعى براى ياد گرفتن احكام دين در شهر بمانند ، و جنگ روى نوبت باشد .
2 - از حسن و أبى مسلم نقل شده كه گفتهاند : دستور « تفقه » و « انذار » - ياد گرفتن احكام و بيم دادن مردم - هر دو مربوط بكوچ كنندگان و بيرون روندگان بسوى جنگ مىباشد ، و خداوند آنان را ضمن پيكار با دشمن مأمور به ياد گرفتن امور دينى نيز فرموده تا در بازگشت به شهر مردمى را كه در شهر ماندهاند بترسانند . و معناى « تفقه در دين » - كه در آيه است - اين مىشود كه اينان در ضمن پيكار با دشمن بصيرتى پيدا كرده و به پيروزى خود بر مردمان مشرك يقين نموده و نصرت دين خدا را از نزديك ببينند ، و چون به شهر بازگشتند افراد ديگر قوم خود را كه در وطن مانده و در حال كفر بسر مىبرند از جريان مطلع ساخته و يارى خدا را از پيغمبر و مؤمنان بدانها گوشزد كنند ، و بدانها بفهمانند كه از جنگ با پيغمبر و مردمان با ايمان طرفى نبسته و سودى عايدشان نمىشود ، شايد بدينوسيله آنها از جنگ و قتال با پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - بيم كنند ، و از سرنوشت كفار ديگر بر خويش بترسند .
و ابو مسلم بدنبال اين قول گفته است : و بنا بر اين براى كوچكنندگان سه پاداش بوده : پاداش جهاد ، و پاداش « تفقه در دين » و پاداش بيم دادن مردم خويش .
3 - وجهى است كه جبائى گفته ، و آن اين است كه گويد : « تفقه در دين » مربوط بكوچ كنندگان است ، و معناى جمله چنين است : نشايد همه مؤمنان بنزد پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - كوچ كنند و سرزمينهاى خود را خالى بگذارند ، بلكه بايد از