است و آنچه مسلم است آنكه اين دو عذاب هر دو پيش از آنى است كه بدوزخ روند .
« ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلى عَذابٍ عَظِيمٍ »
آن گاه در روز قيامت به عذاب هميشگى دوزخ دچار گردند .
« وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ »
و از مردم مدينه يا از اعراب باديه نشين مردمان ديگرى هستند كه بگناهان خويش اعتراف كردند يعنى دانسته اقرار كردند .
« خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً »
يعنى كارهاى نيكى انجام ميدهند و كارهاى بد و زشتى هم ميكنند .
« عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ »
( اميد است خدا توبهشان را بپذيرد ) مفسران گويند : هر كجا نسبت لفظ « عسى » ( كه به معناى اميد و شايد است ) به خدا داده شد ، انجام شدنى است ، منتهى به اين لفظ فرمود تا آنان ميان بيم و اميد باشند و چنان نباشد كه يكسره بعفو و گذشت خدا تكيه كنند و از توبه دست بازدارند .
و برخى از تابعين « 1 » گفتهاند : براى اين امت آيهاى در قرآن اميدوار كنندهتر از اين آيه نيست .
ضمناً اين آيه دليل بر بطلان گفتار كسانى است كه گويند اعمال بد كارهاى خوب را « حبط » كرده و از بين ميبرد و يا بالعكس ، زيرا خدا در اين آيه ميفرمايد :
اعمال خوب و بد را بهم آميختند و بنا بر قول به « احباط » جمع آنها ممكن نيست و با آمدن يكى از آنها ديگرى از بين ميرود .
« إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ »
و اين جمله علت قبول توبهء گنهكاران است كه ميفرمايد :
همانا خدا آمرزنده و مهربان است .
شأن نزول :
ابو حمزه ثمالى گويد : اينان سه نفر از انصار بودند بنامهاى : ابو لبابة بن
هامش
( 1 ) - تابعين به كسانى گويند كه زمان رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - را درك نكرده و اصحاب آن حضرت را ديدار كردهاند .