« وَ لا تَفْتِنِّي »
ابن عباس و مجاهد گفتهاند : يعنى مرا بزنان رومى مفتون مكن ، و حسن و قتاده و جبائى و زجاج گفتهاند : يعنى مرا بگناه مينداز زيرا براى من مقدور نيست كه با تو بيرون آيم و اگر به من اجازهء توقف ندهى ناچارم از دستور تو سرپيچى كنم و در نتيجه بگناه دچار شوم .
« أَلا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا »
يعنى اينها با مخالفت دستور تو در بيرون شدن بسوى جهاد در گناه و كفر در افتادند . و ابو مسلم گفته : معناى آيه چنان است كه آن منافق به پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - گفت : مرا در اين شدت گرما با تكليف به بيرون شدن بسوى جهاد معذب مكن ، ( خداوند فرمايد : ) آگاه باش كه اينها ( با اين سخن ) در گرمايى سختتر كه همان گرماى آتش جهنم باشد در افتادند . و دليل بر اين معنى گفتار خداى تعالى است ( كه در چند آيه ديگر « 1 » از منافقين حكايت كند )
« وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا . . . »
( يعنى اين منافقان گفتند : در اين گرما بيرون نرويد ، بگو آتش جهنم حرارتش بيشتر و سختتر است . . . ) .
« وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ »
يعنى به زودى آنها را احاطه خواهد كرد و راهى براى رهايى از آن ندارند .
« إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ »
در اين جمله خداوند پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - را مخاطب ساخته و معنايش آن است كه اگر از جانب خدا نعمت و پيروزى و غنيمتى به تو برسد منافقان غمگين شوند .
« وَ إِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ »
و اگر دچار سختى و رنج و آفت جانى يا مالى گردى .
« يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنا أَمْرَنا مِنْ قَبْلُ »
مجاهد گفته : يعنى ما احتياط كار خود كرديم و پيش از رسيدن اين مصيبت براى آنكه دچارش نشويم از رفتن خوددارى كرديم
« وَ يَتَوَلَّوْا وَ هُمْ فَرِحُونَ »
و در حالى كه از مصيبتهايى كه بمؤمنان رسيده خوشحالند بخانههاى خود باز گردند .
هامش
( 1 ) - آيهء 81 از همين سوره .