( 52 ) . اختيار ، ص 9 - 598 و ق . مقالات ، ص 88 و
Osman , OP . cit
، 003 .
( 53 ) . اختيار ، ص 63 - 258 .
( 54 ) . طبرسى ، الاحتجاج ، ص 161 نجف ، 1966 و اختيار ، ص 262 . بعضى از اماميه اسماعيليه را در تحريك هارون الرشيد عليه امام كاظم ( ع ) متهم مىكنند . آنان نقل مىكنند كه محمد بن اسماعيليه ، هارون الرشيد را از فعاليتهاى زير زمينى امام كاظم ( ع ) آگاه ساخت ( الكافى ، ج 1 ، ص 6 - 485 ) . درحالىكه دستگيرى امام كاظم ( ع ) بخشى از نقشهء كلى خليفه عليه اماميه بود ، گزارشات چندى حاكى از آن است كه وزراى بنو برمك در پشت نقشهء هارون الرشيد قرار داشتند ، تا سقوط رقباى خود ، خاندان بنو اشعث را از وزارت عباسيان به مرحله عمل در آورند ( الكافى ، ج 2 ، ص 5 - 224 و اختيار ، ص 258 ) .
( 56 ) . ابن معتز ، طبقات الشعراء ، ص 244 قاهره ، 1956 .
( 57 ) . بنا به روايت نجاشى و طوسى ، مرگ هشام به سال 199 / 814 اتفاق افتاد . ولى به نظر مىرسد كه وى قبل از آن در گذشته است . كشى مرگ او را با دستگيرى امام كاظم ( ع ) در سال 179 / 795 مرتبط مىداند . در آن سال هشام در محفلى مناظرهاى در حضور هارون الرشيد و يحيى برمكى شركت كرد . سپس هارون الرشيد دستورى مبنى بر دستگيرى امام كاظم ( ع ) و پيروانش صادر كرد . از اينرو هشام به مدائن و سپس به كوفه فرار كرد و دو ماه بعد در آنجا درگذشت ( رجال نجاشى ، ص 338 و ت . الفهرست ، ص 355 و اختيار ، ص 6 - 255 و 258 - 262 ) .
( 58 ) . ن . فرق ، ص 67 ؛ اختيار ، ص 258 و الكافى ، ج 1 ، ص 9 - 258 و يعقوبى روايت مىكند كه فعاليتهاى زير زمينى علويان احتمالا به حد كافى در بصره قوى بوده است . افزايش فعاليت احمد بن عيسى علوى ، مبلغ اين گروه كه شصت سال نهانى در آنجا بود ، بالاخره ، هارون الرشيد را وادار به تعقيب وى كرد . احمد بن عيسى زندانى شد ، ولى به سال 188 / 803 به بصره فرار كرد . سپس جاسوسان عباسى مبلغ و وكيل اين گروه موسوم به « حاضر » را شناسائى كردند . « حاضر » از ارائه جايگاه رهبرش امتناع ورزيد ، از اينرو آنان او را به قتل رسانده و بدن او را در بغداد به دار آويختند ( يعقوبى ، ج 3 ، ص 160 ) .
( 59 ) . عيون ، ج 1 ، ص 90 - 89 و ج 2 ، ص 143 .
( 60 ) . ن . فرق ، ص 8 - 67 و 70 و ق . مقالات ، ص 91 - 89 و رجال نجاشى ، ص 61 و 258 و 31 - 230 . از روايت كشى به نظر مىرسد كه محمد بن بشير و پيروانش واژه مهدى را در مورد امام كاظم ( ع ) به كار برده و وفات او را منكر مىشدند ، و لقب قائم مهدى به او مىدادند ( اختيار ، ص 478 ) . چنين شاهدى دلالت دارد كه اماميه در آن زمان از قيام امامى با عنوان قائم مهدى آگاه بودهاند ، ولى مطمئن نبودهاند كه وى چه كسى است .
( 61 ) . صدوق ، علل الشرايع ، ج 1 ، ص 235 نجف ، 1966 و عيون ، ص 2 - 91 و اختيار ، ص 60 - 459 و 467 و 468 و 493 . رهبران واقفه عبارت بودند از محمد بن حسن بن