شمون و على بن ابى حمزه ( اختيار ، ص 444 ؛ رجال نجاشى ، ص 1 - 230 ) .
( 62 ) . الكافى ، ج 1 ، ص ، 43 - 333 .
( 63 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 312 و ق . مقالات ، ص 89 .
( 64 ) . اختيار ، ص 5 - 464 و 472 .
( 65 ) . همانجا ، ص 2 - 591 .
( 66 ) . منشأ اكثر نهضتهاى صوفى شرقى به معروف كرخى ( متوفى 200 / 815 ) بازمىگردد ، كه از صحابى امام رضا ( ع ) بوده است . آنان امام رضا ( ع ) را مظهر نهضت تصوف مىدانستند ، لكن در همان حال به امامت او معتقد نبودند . خبر اين روايت را شيبى ، در مأخذ مذكور ، ارائه داده است .
( 67 ) . عيون ، ج 2 ، ص 5 - 234 .
( 68 ) . الكامل ، ج 6 ، ص 227 و الفخرى ، ص 61 - 159 و
Watt , Formative period
، 671 .
( 69 ) . ابن اعثم كوفى ، مأخذ مذكور ، ج 8 ، ص 3 - 312 . خطرناكترين قيام طغيان نضر بن شبث در الجزيره بود . قيام جدى ديگر اعتراض عامه بغداد عليه انتصاب امام رضا ( ع ) به عنوان وليعهد مأمون بود . از اينرو آنان ابراهيم بن مهدى را به خلافت آنجا برگزيدند ( بدايه ، ج 10 ، ص 2 - 280 و الكامل ، ج 6 ، ص 230 ) .
( 70 ) . از گزارشات طبرى و نجاشى معلوم مىشود كه طاغيان به امامت امام خاصى از علويان معتقد نبودند ، لكن امامت كسى را كه قيام مسلحانه كند تا حقوق خود را بگيرد مورد حمايت قرار مىدادند ( طبرى ، ج 3 ، ص 979 و 1019 و رجال نجاشى ، ص 194 ) . آنان بر سكههائى كه در كوفه ضرب مىكردند آيهاى از قرآن را حك مىكردند كه گرايش انقلابى آنان را نشان مىداد ( الصف ، ج 51 ، ص 4 ) . اصفهانى و صاحب بن عباد آن را قيامى زيدى مىدانند ( مقاتل ، ص 347 و 350 و عيون ، ج 2 ، ص 235 و ابن عباد ، مأخذ مذكور ، ص 222 ) .
( 71 ) . مروج ، ج 7 ، ص 56 .
( 72 ) . بخش عظيمى از پيروان امام رضا ( ع ) بدون دستور او در اين قيام شركت كردند .
شايد آنان متوجه شده بودند كه برادران امامشان رهبران برجسته قيام بودهاند ، و تصور مىكردند كه امام رضا ( ع ) حامى و پشت سر شركت آنان قرار دارد . از اينرو بدان پيوستند . آنان اشخاصى همچون محمد بن مسلمه كوفى را شامل مىشدند ( طبرى ، ج 3 ، ص 989 ) ، كه نجاشى ايشان را قابل اعتماد مىداند ( رجال نجاشى ، ص 286 و عيون ، ج 2 ، ص 5 - 234 ) . از تعبير رؤيايى كه امام رضا ( ع ) از خواب يكى از پيروانش در رابطه با قيام منتظرهاى مىكند به نظر مىرسد آن حضرت از فعاليتهاى خويشان خود آگاه بودهاند ( الكافى ، ج 8 ، ص 257 ) .
( 73 ) . الدعوى للرضا من آل محمد و عمل بالكتاب و السنة .
( 74 ) . طبرى ، ج 3 ، ص 79 - 976 .
( 75 ) . الكامل ، ج 6 ، ص 16 - 214 و مقاتل ، ص 355 و طبرى ، ج 3 ، ص 3 - 981 و 988 .