13 - قطون
فيلسوف قطون 1 در علم اعداد - ( علم حساب و علم ارثماطيقى ) - و در علم مساحت صاحب تخصص بوده است . وى در عهد دولت يونانيان 2 - دولت بطالمه - و در روزگار پادشاهى بطلميوس دنونيسيوس 3 مىزيسته است . كتابى دارد در علم حساب بنام : « كتاب حساب قطون الى أيلاويطره الملكة عالمة فيلسوفه » 4 كتاب - قطون در علم حساب ، براى شاه بانوى دانشمند فيلسوف ايلاويطره - اين كتاب در نزد ايرانيان 5 معروف است .
و قانون منسوب به : « ايلاويطره » ( 4 ) نيز از فيلسوف قطون مىباشد ، كه براى اين ملكهء يونانى نگاشته است ، و آن قانونى ساده و بسى سودمند مىباشد .
شرح
( 1 ) - فيلسوف قطون :« Cato »در اينجا ، قطون » ضبط شده ، و در الطبقات و قفطى و الاخبار « فطون » ضبط كرده و مىگويد : بعضى بجاى فا قاف مىگذارند ، و او را نيز فطون العددى مىگويند ، و در مختصر الدول نيز فطون بفاء آمده ، براى ترجمهء احوال او به : الطبقات ص 29 مختصر الدول ص 106 - 107 ، و الاخبار ص 259 مراجعه شود وى در زمان بطلميوس ذيانوسيوس پدر شاه بانو كليوپاترا : ( 52 - 30 پيش از ميلاد ) مىزيسته است .
( 2 ) - دولت : غرض مؤلف از « دولت » يونانى بطالمه مىباشد ،
( 3 ) - در الاخبار : « بطلميوس بدلس الملك المعروف به محب الحكمة » و در مختصر الدول :
« بطلميوس ذيانوسيوس » و اين اصح است و اين بطلميوس پدر شاه بانو كليوپاترا بوده است .
( 4 ) - در اصل : « و اين كتاب نزد عجم معروف مىباشد » : كلمهء : « عجم » در لغت عربى بر كسى اطلاق مىشود كه زبانش لكنت دارد و غالبا بر كسانى كه زبان عربى را نمىدانند يا خوب نمىدانند نيز اطلاق مىشود . و در كتب و تأليفات اسلامى كه نويسندگان آنها غير ايرانى بوده - مخصوصا نويسندگان اندلس و مصر و شام كلمهء « عجم » را بر « پارسى » - ايرانى - اطلاق مىكنند و در اينجا مقصود ابن جلجل ايرانيان است ، كتاب حساب كليوپاترا در ايران ساسانى به زبان پهلوى ترجمه و منتشر و مشهور بوده و هنوز بارقهء از آن شهرت در زبانهاى عاميانه و محلى و در فرهنگ ها به چشم مىخورد !
( 5 ) - مقصود « شاه بانو كليوپاترا » مىباشد . به حاشيه 2 ص 95 رجوع كنيد