امام عليه السّلام فرموده است : « و خمس يك بار از كل ثروت گرفته مىشود . »
( 1 ) اما خمس يك نوع ماليات مالى است كه اسلام وضع كرده است و تنها شيعهء اهل بيت پيامبر عليهم السّلام آن را پذيرفتند و هيچ يك از فرق ديگر اسلامى آن را نپذيرفتند . خداى متعال خمس را براى بزرگترين پيامبر و اولادش - كه خدا شرف آنها را افزون سازد - به جاى زكات تصويب كرد . و آن در هفت وقت واجب است كه عبارتند از : سود حاصل از يك سال مازاد بر هزينههاى مكلف و خانواده ، از جمله سود صنعت دستى ، كشاورزى ، تجارت ، دستمزد ، و بقيهء انواع مختلف سودى كه خمس به آن تعلق مىگيرد .
خرج كردن انسان بعضى از پولهايش را روى حج و زيارتش ، صدقهاش ، وجه الضمان خويشاوندانش ، عطايايش ، نذوراتش ، كفارهء مذهبىاش ، ازدواج فرزندانش ، و غير از اينها كه او نياز دارد و اينكه او در كارهاى حلال خرج كرده است . بنابراين خمس به دو قسمت مساوى تقسيم مىشود . قسمت اول آن است كه به امام عليه السّلام پرداخت مىشود در زمان حضورش ، اما در زمان غيبت ، خمس به قائم مقام او فقيه واجد شرايط پرداخت مىشود به منظور صرف در گسترش اسلام ، نشر احكام دين ، كمك به اهل علم و ديگر امورى كه موجب خشنودى امام عليه السّلام شود .
( 2 ) اما قسمت دوم خمس به ايتام بنى هاشم كه بيچارهاند و فقراى آنها داده مىشود . در رسالههاى عمليه ، فقهاى مسلمان تحقيقات بسيارى براى خمس كردهاند .
امام عليه السّلام فرمود : « و عشر ( يك دهم ) بر گندم ، جو ، خرما ، كشمش و هر بذرى كه از زمين به دست مىآيد اگر به پنج وسق ( بار شتر ) رسيد ، واجب است . عشر مقرر شده وقتى كه با آب روان مشروب آبيارى شود . نيم عشر بر آن واجب است وقتى كه با چرخهاى فارسىها آبيارى مىشود . اين براى فقير
حياة الامام علي بن موسى الرضا ( ع ) ( پژوهشى دقيق در زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — صفحة 289
مساهمون: الشيخ باقر شريف القرشي
ص٢٨٩