- برخى گفتهاند : ثموديان از بازماندگان عادياناند كه از يمن برخاستند و در همانجا زيستند تا آنكه حميريان بر آنان چيره شدند و ناگزيرشان ساختند به شمال كوچ كنند و در منطقهء « حجر » بمانند . « 1 » اين نظر را نمىتوان پذيرفت زيرا از يك سو - چنان كه پيشتر گفتهايم - عاديان در شمال شبه جزيرهء عربستان مىزيستهاند و نه در جنوب آن ؛ و از ديگر سو اگر ثموديان - چنانكه اينان مىگويند - از عربهاى عاربهاند ، ناگزير پيش از روزگار ابراهيم ( ع ) مىزيستهاند و روزگار ابراهيم - چنان كه از پيش گفتهايم - در سالهاى 1940 - 1765 پيش از ميلاد بوده است : اما حميريان [ كه به گفتهء اينان ثموديان را از يمن بيرون راندهاند ] ، دوران سرورىشان در يمن كم و بيش نزديكىهاى ميلاد مسيح ( ع ) بوده « 2 » و با روزگار ثموديان فاصلهاى دور و دراز داشته است .
- برخى ديگر ، ثموديان را از بازماندگان عمالقه گفتهاند و گويا به پشتوانهء سخن اينان است كه برخى از مورخان امروزى ، ثموديان را با هيكسوسيان پيوند داده و گروهى از آنان شمردهاند كه « احمس » اول در حدود سال 1575 پيش از ميلاد ، از مصر بيرون راندشان . « 3 » آنان سپس به منطقهء حجر رفتند و در آنجا در كوهها براى خويش خانههايى كندند همانند گورهاى مصريان كهن كه هنگام زندگى در مصر ديده بودند . « 4 » سخن اينان هيچگونه پشتوانه و دليلى ندارد جز اينكه اينان هيكسوس را از عمالقه پنداشتهاند - چيزى كه ما در پژوهشهاى خود دربارهء هيكسوس آن را نادرست شمردهايم « 5 » - و ثموديان را نيز از بازماندگان آنان . اگر چنين مىبود « احمس » در برابر آنان خاموش نمىنشست ، احمسى كه هيكسوسيان را در « شاروهين » - جايى در جنوب غرب فلسطين - سه سال دوره ( محاصره ) كرد و سرانجام بيرونشان راند . « 6 » و از اين بالاتر ، نمىگذاشت كه بازماندگان آنان درون سرزمين او دولت و فرمانروايىاى اگرچه كوچك براى خود سرپا كنند . و او همان كسى است كه به گفتهء
هامش
( 1 ) . ابوالفداء ، 1 / 70 ؛ لسان العرب ، 3 / 105 ؛ تاج العروس ، 2 / 312 .
( 2 ) . دربارهء آغاز تقويم حميرى بنگريد به :Le Museon ,1964 ، 3 - 4 ،pp. 407 - 429 ؛F . Hommel , Geschichte Sudarabiens , I، 1937 ،p. 96 ؛G.Ryckmans , Chronologie Sabeenne .( 3 ) . بنگريد به بخش دوم كتاب مؤلف حركات التحرير فى مصر القديمة .
( 4 ) . محمد مبروك نافع ، همان ، 36 .
( 5 ) . محمد بيومى مهران ، همان ، 131 - 137 .
( 6 ) . همان ، همانجا ؛ نيز : احمد فخرى ، مصر الفرعونية ، 256 - 257 ؛ نيز :G . Steindorff and K . Seele , When Egypt Ruled the East , p .32 .