حنيفة إلى أن مسح بعضه هو الفرض ، ومن أصحاب مالك من
حد هذا البعض بالثلث ومنهم من حده بالثلثين . وأما أبو حنيفة
فحده بالربع ، وحد مع هذا ، القدر من اليد الذي يكون به
المسح ، فقال : إن مسحه بأقل من ثلاثة أصابع لم يجزه . وأما
الشافعي فلم يحد في الماسح ولا في الممسوح حدا ، ( 1 )
علما اتفاق كرده اند بر اين كه مسح سر از واجبات وضو است ، ولى در
اندازه لازم از مسح سر اختلاف دارند . " مالك " قائل به اين است كه
مسح تمام سر واجب است . " شافعي " وبعضي از أصحاب مالك
وأبو حنيفة بر اين عقيدة اند كه فقط مسح مقدارى از سر واجب است .
بعضي از أصحاب مالك كه معتقد به وجوب مسح مقدارى از سر
هستند ، مقدار لازم را يك سوم سر معين كرده اند . بعضي ديگر مقدار
آن را دو سوم سر تعيين كرده اند . " أبو حنيفة " مى گويد : مقدار آن يك
چهارم است . وعلاوة بر اين ، " أبو حنيفة " مقدارى از دست را كه با آن
مسح مى شود تعيين كرده است وگفته : اگر سر را به كمتر از سه
انگشت مسح كند كافى نيست . " شافعي " نه براي دست ونه براي
سر ، حدى را معين نكرده است .
" ابن رشد " سپس اضافه مى كند : أصل اين اختلاف ناشى از آن است كه
" باء " در كلام عرب مشترك بين دو معناست :
1 ) زائده ، مثل قول خداى تعالى : * ( تنبت بالدهن ) * ( 2 ) بنا بر قراءت به
ضم " تاء " وكسر " باء " . ( 3 )
هامش
1 . محمد بن أحمد بن محمد بن أحمد بن رشد قرطبى ، بداية المجتهد ، طبع مصر ، ج 1 ، كتاب الطهارة ، كتاب
الوضوء ، الباب الثاني ، المسألة السادسة ، ص 11 .
2 . المؤمنون ، آية 20 : * ( وشجرة تخرج من طور سيناء تنبت بالدهن وصبغ للاكلين ) * ، واز طور
سينا درختى بر مى آيد كه روغن ونان خورشى براي خورندگان است .
3 . تنبت .