نوينى بود از روشهاى تحقيقى جديد مربوط به روش تجربى و مطالعه و ملاحظه و اندازهگيرى راجع به پيشرفت و تكامل رياضيات به شكل و صورتى كه در نظر يونانىها مجهول بود . آن روح و آن روشها به وسيلهء مسلمين در جهان اروپا شايع شد .
بنابراين ، اولين نكتهء مهمى كه دربارهء روح فرهنگ اسلام بايد به آن توجّه كرد ، اين است كه فرهنگ اسلام به منظور كسب دانش و معرفت با نظرى ثابت و دقيق به جهان محسوس و متناهى مىنگرد و اين موضوع نيز واضح است كه پيدايش روح تجربه و تحقيق در اسلام ، مربوط به هماهنگى با فكر يونانى نبود بلكه محصول يك دوره جنگ طولانى با فكر يونانى بود .
در حقيقت همانطور كه برى فولت مىگويد : « نفوذ يونانىها كه اغلب به نظريه علاقمند بودند ، تا حدى باعث شد كه روى نظر مسلمين نسبت به معارف قرآنى پردهاى كشيده شود و براى دست كم دو قرن موجب شد كه طبيعت و خوى عربى نتواند اظهار وجود كند كه البته بعداً به خود آمدند » .
با توجّه به اين معانى مىخواهم ريشهء اين سوء تعبير را مبنى بر اينكه فكر يونانى به نحوى از انحاء در خاصيت فرهنگ اسلامى مؤثر بوده است به طور كلى نابود كنم .
اينك به توضيح قسمت ديگرى از اين مقال مىپردازم :
دانش و معرفت بايد از محسوس شروع شود . در نتيجهء تسخير فكر و قدرت در راه به كار بردن تحقيق در جهان محسوس ، براى انسان امكان دارد كه از عالم محسوس بگذرد . قرآن كريم در اينباره مىفرمايند :
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 410
مساهمون: أحمد أمين
ص٤١٠