مخصوص و منحصر به يك عامل روحانى و معنوى است .
6 . تسخير قواى طبيعت . هر فرد و هر جامعهاى بايد براى مقهور ساختن محيط زندگيش مجهز شود و به تعبير ديگر ، بايد به وسيلهء تحصيل علوم طبيعى قواى طبيعت را مسخر ارادهء خود كند .
مقصود اين است كه انسان با رشد و تكامل علمى بتواند اسرار و رموز طبيعت را مورد مطالعهء دقيق قرار دهد . وقتى كه ضرورت انجام چنين امرى را براى فرد قايل شويم ، مىتوانيم بگوييم كه اين مسأله براى هر جامعه و اجتماعى مسأله مرگ و حيات است . تفوق و برترى مغرب زمين ناشى از تسلط بر منابع طبيعت و مطالعهء پديدههاى طبيعى است و يكى از علل انحطاط شرق بىتوجهى به پديدههاى طبيعى و غفلت از علوم طبيعى است .
7 . رشد و تكامل خودى اجتماعى . هر جامعهاى كه بخواهد از آرامش و سعادت برخوردار شود بايد خودىِ دسته جمعى و اجتماعيش را رشد دهد و آن را به مرحلهء كمال برساند و حصول اين منظور در سايه حفظ و حراست تراديسيونها امكانپذير است . اگر بخواهيم به نقش مهمى كه تراديسيونها ، يعنى سنن و نظامات و مراسم ، در حيات گروه و جمعيتى ايفا كرده است توجّه كنيم بايد به تاريخ قوم يهود مراجعه كنيم .
اين فرقهء كوچك در طول اعصار و قرون گذشته در تمام كشورها تحت فشار زيسته است و چه بسا ادوارى را پشت سر گذاشته كه در يك قدمى منهدم شدن بوده است ، با اين حال قوم يهود از اين طوفانها جان سالم به در برده است و بقاى خود را حفظ كرده است و اين
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 307
مساهمون: أحمد أمين
ص٣٠٧