آستانه ) ، آتشها مىافروخت ، خاموش شد .
اينجا آرامگاه آن كسى است كه بذرهاى انقلاب عرابى پاشا را افشاند . و آن كسى كه همهء نفوس را در ايران براى انقلاب برانگيخت و آن ، كسى است كه در سراسر جهان اسلام ، با دولتهاى بيگانه مبارزه مىكرد و خواستار اصلاحات اجتماعى بود .
اينجا آن كسى دفن شده است كه با اسماعيل پاشا و توفيق پاشا در مصر و با ناصرالدين شاه در ايران ، انگلستان و پاريس و با جهل و بىسوادى و ذلت و خوارى در شرق و با جاسوسى و نفاق در آستانه جنگيد و هيچ چيز جز مرگ ، بر او پيروز نشد » . « 1 »
بارى : او را تجليل نموديم و به روان پاك او تعظيم كرديم و دلهاى ما به ياد او ملتهب و مشتعل شد .
اينجاست كه بايد گفت : آن كسى كه يادآوريش چنين آثارى در ذهن مىگذارد ، پس منظر و مراى او چگونه بوده است ؟ رحمت بىپايان خدا بر او باد .
پايان
هامش
( 1 ) . براى اينكه حتّى الامكان حقوق اين مرد بزرگ از هر جهت دانسته شود بايد بگويم : اگر از مردم اندونزى بپرسيد منشأ انقلاب و استقلال شما چه بود ؟ خواهند گفت : مجلات عروةالوثقى و همچنين اگر از مردم شمال آفريقاى « تونس و الجزاير » بپرسيد مبدأ انقلاب و تحصيل استقلال شما از چه وقت و از كجا شروع شده ؟ خواهند گفت : از زمان انتشار عروةالوثقى . . . و راهنمايىهاى سيّد جمالالدين و شيخ محمد عبده . . . - ( مترجم