( 1 )
نظام هفت بخشى
لشكر به هفت بخش تقسيم مىشد كه بر اساس قبيلهاى صورت مىگرفت ، على رغم آنكه آنان در راه خدا مىجنگيدند ولى روح قبيلهاى حاكم بوده و ضعيف نگشته بود كه نظامهاى آن بدين گونه است :
يك هفتم ( سبع ) اوّل : كنانه و همپيمانان آنان از حبشيها و ديگران و جديله كه از روزگار سعد ، ياران مطيعى براى واليان قريشى بودند و با اخلاص نسبت به عمّال بنى اميّه و واليان آنان ، عمل كردند .
يك هفتم دوّم : قضاعه ، غسان ، بجيله ، خثعم ، كنده ، حضرموت و ازد .
يك هفتم سوّم : مذحج ، حمير ، همدان و همپيمانان آنان كه به دشمنى با بنى اميه و پشتيبانى كامل از حضرت على عليه السّلام و فرزندانش شناخته شده بود .
يك هفتم چهارم : تميم و ديگر طوايف رباب و همپيمانان آنان .
يك هفتم پنجم : اسد ، غطفان ، محارب ، ضبيعه ، تغلب و نمر .
يك هفتم ششم : اياد ، عك ، عبد القيس ، اهل هجر و حمراء .
يك هفتم هفتم : طى « 1 » .
( 2 ) اين هفت بخش ، شامل دستههاى قبيلهاى از سپاه مىشدند كه اين نظام براى بسيج عمومى جهت جنگهايى كه در آن روزگار صورت گرفت و توزيع غنايم ميان آنها پس از بازگشت از جنگ ، به كار گرفته شد ، كوفه تا سال 50 هجرى ، بر اين تقسيم باقى ماند ، اما زياد بن أبيه ، حاكم عراق آن را تغيير و به صورت چهار بخشى قرار داد كه به شرح زير بوده است :
1 - اهل مدينه ، عمرو بن حريث را بر آنها گماشت .
2 - تميم و همدان ، خالد بن عرفطه ، سركردهء آنها بود .
هامش
( 1 ) حياة الشعر فى الكوفة ، ص 29 - 30 .