3 - ربيعهء بكر و كنده ، قيس بن وليد بن عبد شمس ، بر آنها بود .
4 - مذحج و اسد « 1 » كه ابو بردة بن ابو موسى ، فرماندهى آنان را داشت .
( 1 ) علت اقدام زياد به اين تغيير اين بود كه كوفه را تماما نظام حكومت خويش سازد ؛ چنانچه كسانى را كه براى رياست اين نظامها برگزيد ، به وفادارى و اخلاص نسبت به دولت شناخته شده بودند ، فرزند زياد از آنان براى سركوبى قيام مسلم ، كمك گرفت . همچنانكه برخى از آنان ، فرماندهى دستههايى را كه آن ستمگر براى جنگ با امام حسين عليه السّلام فرستاده بود ، بر عهدهء گرفتند ؛ چنانچه « عمرو بن حريث » و « خالد بن عرفطه » از جمله فرماندهان آن سپاه بودند .
رؤساى نظامها را دولت تنها از ميان كسانى انتخاب مىكرد كه داراى جايگاه اجتماعى و معروف به تندى ، شجاعت و تجربه در جنگ بودند « 2 » .
رؤساى بخشهاى چهارگانه تابع قدرت حكومت بودند و ارتباط حكومت با مردم نيز از طريق آنان صورت مىگرفت كه نظر به اهميت فراوان آنان در منطقه ، امام حسين به آنها نامه نوشت و آنان را به يارى و حمايت خويش فرا خواند « 3 » .
( 2 )
معرّفان
دولت به « عرفا » اعتماد مىورزيد « 4 » ، آنها به مسائل قبايل مىپرداختند
هامش
( 1 ) خطط الكوفه ، ص 15 - 16 .
( 2 ) طبرى ، تاريخ 5 / 268 .
( 3 ) انساب الاشراف
( 4 ) « عرفا » جمع است و مفرد آن « عريف » مىباشد و آن شخصى است كه يارانش را مىشناسد . و در حديث است : « برگرديد تا عرفاى شما ، مطلب شما را به ما گزارش كنند » .
عريف ، به امور قبيله و گروهى از مردم كه مسئوليت كارهايشان را دارد ، مىپردازد و امير از طريق وى به مسائلشان آگاه مىشود . اين مطلب در تاج العروس 1 / 194 آمده است .