مبحث نخست مشكل زبانى در كتابهاى مشكل القرآن
از جمله دانشهايى كه در همان آغاز در تمدّن اسلامى به وجود آمد ، دانشى است به نام « مشكل القرآن » . اين دانش در كتابهايى كه به جمعآورى انواع علوم قرآنى پرداختهاند ، نامهاى ديگرى هم دارد . زركشى در البرهان آن را « موهم الاختلاف » « 1 » ناميده است و سيوطى در نوع چهل و هشتم « 2 » « مشكل القرآن و موهم الاختلاف و التناقض » . قديمىترين اثر در اين موضوع كتاب « الرّد على الملحدين فى تشابه القرآن » از قطرب ، زبانشناس معروف عرب مىباشد « 3 » .
درحالىكه نام « مشكل القرآن » شهرت يافت و كاربرد آن در نوشتههايى چون « تأويل مشكل القرآن » از ابن قتيبه « 4 » و « الفوائد فى مشكل القرآن » از عزّ بن عبد السّلام ( ت 66 ه ) « 5 »
هامش
( 1 ) - البرهان فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 45 .
( 2 ) - الاتقان فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 27 .
( 3 ) - محمّد بن مستنير بن احمد ابو على مشهور به قطرب ، نحوى و اديب و زبانشناس بصره ، معتزلى و نخستين كسى است كه مثلث را در زبان وضع كرد و از آثارش مىتوان به معانى القرآن ، النوادر ، الازمنة ، الاضداد و غريب الحديث و المثلثات اشاره كرد . در سال 206 ه از دنيا رفت . ر . ك : الأعلام ج 7 ، ص 95 .
( 4 ) - ابن قتيبه ، تأويل مشكل القرآن ، تحقيق محمّد السيّد صقر ، چاپ دوم ، دار التراث ، قاهره 1973 . عبد اللّه بن مسلم بن قتيبه دينورى ، از بزرگان ادب است كه در بيشتر علوم عربى مطلب نوشته است . در 276 ه در بغداد از دنيا رفت .
ر . ك : الاعلام ، ج 4 ، ص 137 .
( 5 ) - عزّ بن عبد السلام ، الفوائد فى مشكل القرآن ، سيد رضوان على الندوي ، وزارت اوقاف ، كويت 1967 . وى عبد العزيز بن عبد السّلام بن ابو القاسم بن حسن سلمى دمشقى ملقّب به سلطان العلماء ، فقيه شافعى است كه به مرتبهء اجتهاد