فدك چيست ؟
( 1 ) 1 - ابن منظور در لسان العرب گويد : فدك القطن تفديكا . يعنى پنبه را زد و از هم باز كرد ؛ فدك دهكدهاى در خيبر است و نيز گفته شده كه در ناحيهء حجاز مىباشد . در آنجا چشمه و نخلستانى است ، خداوند آن را به پيامبرش بخشيد . . . على رضى اللّه عنه گويد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آن را در زمان حيات خود به فاطمه رضى اللّه عنها بخشيد .
( 2 ) 2 - فيّومى در المصباح المنير گويد : « فدك » شهرى به فاصلهء دو روز راه تا مدينه مىباشد و تا خيبر كمتر از يك منزل راه است . اين منطقه از جمله مواردى است كه خداوند آن را به پيامبرش بخشيد و در دوران خلافت عمر ، على و عباس بر سر آن اختلاف پيدا كردند و على گفت : پيامبر در زمان حيات خود آن را براى فاطمه و فرزندانش قرار داده است . . . .
( 3 ) 3 - علّامه شيخ فخر الدّين طريحى در مجمع البحرين گويد : « فدك » دهكدهاى از آبادىهاى يهوديان است كه فاصلهء آن تا مدينه دو روز و تا خيبر كمتر از يك منزل است ، و آن از جمله چيزهايى است كه خداوند به رسولش بخشيد . اين كلمه به صورت منصرف و غير منصرف استعمال مىشود ، اين آبادى به حضرت رسول اختصاص داشت زيرا آن حضرت به همراه على عليه السّلام آنجا را فتح كرد و هيچ يك از ديگر مسلمانان در فتح آنجا شركت نداشت و بنابراين ، عنوان « فىء » را از دست داده ذيل كلمهء « انفال » وارد شد . هنگامى كه آيهء شريف
وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ
« 1 » نازل شد ، معنايش آن بود كه فدك را به فاطمه بده ! حضرت فدك را به فاطمه بخشيد ، آن ملك تا پس از رحلت حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در تصرّف حضرت فاطمه بود و به زور از او گرفته شد . على عليه السّلام حدود آن را بدين گونه مشخّص كرد : يك طرفش كوه احد ، مرز ديگرش عريش مصر ، مرز ديگرش سيف البحر و مرز ديگر دومة الجندل [ صحراى جندل ] است .
( 4 ) 4 - مورّخ بزرگ ، بلاذرى گويد : در سال دويست و ده ، امير المؤمنين مأمون ، عبد اللّه بن هارون الرشيد ، دستور داد فدك را به فرزندان فاطمه عليها السّلام برگردانند و
هامش
( 1 ) اسراء ( 17 ) : 26 .