نشده است .
( 1 ) و امّا اخبار غيبت كبرى نيز با اين طرح سازگار نيست ، چرا كه به زودى خواهيم دانست كه پيدايش تمحيص و آزمايش و انتظار و علامات ظهور ، هيچكدام جز در زمانى طولانى امكانپذير نيست . و همچنين اخبار ديدار آن حضرت كه به تواتر « 24 » به ما رسيده است با غيبت پنج سال و ده سال و مانند آن ، معنايى نمىيابد .
بعلاوه آنكه ، آنچه در برداشت نخستين مطرح بود كه حضرت مهدى - عليه السلام - بين دو غيبت ظاهر شده است ، از چيزهايى است كه وجه آن فهميده نمىشود . زيرا اين پرسش باقى مىماند كه اگر حضرت تصميم نداشته زمين را پر از عدل و داد كند ، پس از چه روى ظهور كرده است ؟
( 2 ) و اگر كسى گويد : او بعد از غيبت صغرى ظهور مىكند تا كار مهم بزرگتر خويش را آغاز كند ، چون گمان مىكند فرصت پيروزى وجود دارد ، ولى از آنجا كه واقعا امكان پيروزى وجود نداشته و كارش پيشرفتى نمىيابد ، براى بار دوم پنهان مىگردد تا زمان ديگرى آشكار شود و به بهترين وجه كار خود را انجام دهد .
( 3 ) در جواب گوئيم : اثبات اين سخن بر عهدهء مدّعى آن است . زيرا گمان كرده است كه حضرت مهدى - عليه السلام - در مسائل سياسى و اجتماعى و لشكرى داراى تدبيرى كوتاه و انديشهاى ناقص است ، بگونهاى كه امكان دارد خيالى دروغين بر او چيرگى يابد . امّا آن مهدى كه خداى متعال براى روز موعود ذخيرهاش نموده و براى پيروزى او خطوط برجسته و مشخّصى را ترسيم فرموده است ، پيشوايى جهانى است و محال است تحت غلبهء اين گونه اوهام بىاساس واقع شود .
هامش
( 24 ) كلمه تواتر و متواتر ، اصطلاحى است در علم حديث . تواتر يعنى پياپى و پشت سر هم به صورت فراوان ، و متواتر روايتى را گويند كه عادتا اجتماع راويان بر ساختن و دروغپردازى در مورد آن محال باشد و احتمال كذب و جعل در آن ندهيم و تعداد راويان آن قدر زياد و متعدّد باشد كه نتوانيم بگوئيم اين خبر ساختگى است . ( مترجم )