2870 - مثقال ، خفيف يا ثقيل
« مثقال » آن است كه چيزى را به آن وزن نمايند ؛ « خفيف » را بر جسمى اطلاق سازند كه مايل به صعود باشد و « ثقيل » را بر جسمى اطلاق كنند كه ميل به هبوط نمايد . كما قال اللّه تعالى :
اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ
« 1 » « ثقيل » در انسان نيز مستعمل است ؛ گاهى بر سبيل ذم و گاهى بر سبيل مدح ؛ چنانچه شاعر گفته :
تخف الأرض أما زلت عنها * و تبقى ما بقيت بها ثقيلا
حللت بمستقر العز منها * فتمنع جانبيها أن تميلا
2871 - قبله
« قبله » در اصل اسم حالتى است كه در آن حالت مقابل چيزى باشى مثل : « جلسه » و « عقده » ليكن در عرف مكانى را گويند كه در نماز رو بدان كنى و باد صبا كه مسمّى به قول شده از بهر اين است كه رو به قبله مىآيد .
2872 - گردش در مذاهب
« وجيه ابو بكر » معروف به « ابن الدّهان نحوى واسطى » از فقهاى حنبلى مذهب بود . بعد از آن منتقل به مذهب ابو حنيفه گرديد ؛ چون شغل تدريس نظاميه به وى منفوض و مرجوع گرديد ، از انجام بدان جهت كه واقف مدرسه شرط كرده بود بهجز از شافعى كسى در آن تدريس نكند انتقال به مذهب شافعى نمود .
ألا مبلغ عني الوجيه رسالة * و إن كان لا نجدي إليه الرسايل
تمذهبت للنعمان بعد ابن حنبل * و ذلك لما اعوزتك الماكل
و ما اخترت رأي الشافعي تدينا * و لكن ما تهوى الذي فيه حاصل
و عما قليل أنت لا شك صاير * إلى مالك فافطن لما أنا قايل
( ابو البركات )
* * * آيا كسى نيست كه از من به سوى وجيه نامهاى ببرد ، گرچه نامهها نيز او را سود نبخشد . مذهب حنفى را پس از حنبلى اختيار كردى چراكه تو را نياز به شكم بدان
هامش
( 1 ) . سورهء توبه ، آيه 38 . ( . . . سنگين شديد و به زمين چسبيديد . . . . )