مقدمه مؤلف
در اثر حاضر « توصيف نسخهء خطى فارسى و تاجيكى موسسه شرقشناسى آكادمى علوم شوروى » ، آثار فولكلور يعنى داستانهاى جالب « 1 » و داستانهاى كوتاه داراى ويژگىهاى سبكى شبيه به هم ، مانند « بختيار نامه » ، « شيرزاد و گلشاد » و جز آن مورد بررسى قرار مىگيرند .
تا به حال نسخهء خطىاى كه شامل داستانهاى جالب به زبانهاى فارسى و تاجيكى هستند ، موضوع يك توصيف علمى خاص قرار نگرفتهاند . حتى كاتالوگ نويسى آنها نيز كاملا انجام نشده است . بسيارى از نسخهها وجود دارند كه تا امروز هنوز وارد كاتالوگها نشدهاند .
توصيفهاى اين كتاب را ما مطابق با طرح كلى پذيرفته شده در سرى « توصيف نسخهء خطى فارسى و تاجيكى موسسه شرقشناسى آكادمى علوم شوروى » انجام دادهايم ، كه اين طرح در چاپ اول اين سرى اجرا شده بود « 2 » . اصول توصيف علمى نسخهء خطى آثار ادبى توسط گروه متخصص به سرپرستى پروفسور آ . ان . بولديرف انجام شده است . اين طرح براى نسخهء خطى نوع ( ژانر ) فولكلور ، به كمك يو . ى . بارشفسكى تهيه شده است .
با تكيه بر تجربه بدست آمده تاكنون ، تصميم بر اين شد كه به هنگام گردآورى اين فهرست توصيفى ، هر داستان به عنوان يك اثر ادبى مستقل مورد ارزيابى قرار گيرد ( توضيحات درباره تغييرات وارده به طرح كلى سرى توصيفها ، به خاطر ويژگى خاص مطلب ، پايين تر آمدهاند ) . از آنجايى كه در آثارى از اين نوع ، نويسنده وجود ندارد ، عناوين و خود محتوا بنا به خواسته گردآورنده نسخه مىتوانند تغيير كنند ، و شخصيتها و اسامى نيز در اين نسخهها ثابت نيستند و تنها معيار براى مشخص كردن يك داستان ، سوژه آن است و همچنين در داستانهاى جالبتر ، اين الزام در نظر گرفته شده است ، كه بايد خلاصهاى از هر يك از آنها به همراه اسامى اشخاص و اسامى جغرافيايى آورده شود .
در اين طرح ، سوژهها يعنى انگيزههاى اصلى و محركههاى آن كه تاثيرى بر روى روند حركت و خاتمه داستان دارند ، خلاصه وار آورده مىشوند . اين اصل براى داستانهاى « حاشيهاى » يا « قرار گرفته در چهار چوب داستان اصلى » نيز در نظر گرفته شده و قصهها نيز به صورت موازى با مسير اصلى سوژه كه در برگيرنده سير داستان به صورت كلى است ، خلاصه مىشوند .
بدين منظور كه هر داستان به صورت كامل با تمام واريانتهاى مجموعهها ارائه شود ، در قسمت نتيجهگيرى خلاصه داستان ، تفاوتهاى اصلى واريانتهاى متفاوت اين اثر بر اساس نسخههاى ما آورده مىشوند .
در مواردى كه همترازى ادبىاى در منابع و كتابها نه براى كل سوژه ، بلكه براى بخشى از آن پيدا شده باشد ، اين بخش از خلاصه داستان ، توسط ستاره مشخص مىشود ( براى مثال
No 3 / 1
را مشاهده كنيد ) .
هامش
( 1 ) . در نسخهء خطى ، اين نوع اثرها به گونههاى متفاوتى ( حكايات ، قصهها ، داستانها ) و در زبان ادبى رمان و افسانه ناميده مىشوند . عدم وجود نام ثابت براى اين گونه اثرها اين است كه آنها بسيار متنوع هستند يعنى مىتوانند معيشتى ، اسطورهاى ، غنايى ، رمانتيك ، تخيلى و افسانهاى ، ماجراجويانه و عشقى باشند . در ميان چنين آثارى كه در ادبيات علمى وجود دارند ، توجه بيشتر معطوف به گروه خاصى از آنهاست ، در حالى كه مفاهيم داستانهاى جالب در برگيرنده همه اين آثار با همه تنوع آنهاست .
( 2 ) . ان . د . ميكلوخا ماكلاى . توصيف نسخهء خطى فارسى و تاجيكى موسسه شرقشناسى ، جلد اول ، مسكو - لنينگراد ، 1955 .