بازرگانى خود را تغيير دهد و اكثر آن را ، با تحمل افزايشى مهم در هزينه ، از طريق اتحاد شوروى انجام دهد . ضرورت آشتى با پاكستان به سقوط دولت داوود منجر شد ( 13 حوت 1341 ش / 3 مارس 1963 ) و دورهاى از حكومت شخصى شاه آغاز گرديد . اصلاحيهاى بر قانون اساسى كه اعضاى خاندان سلطنتى را از اشغال مقامات دولتى منع مىكرد ( 1343 ش / 1964 ) ، و به دنبال آن قانون مطبوعات بالنسبه آزادمنشانه ( 1344 ش / 1965 ) ظاهرا حاكى از دورهء آزادىخواهى جديدى بود .
ولى اين آزمايش ، به سبب مقاومت اعضاى محافظهكار خاندان سلطنتى و بىسياستى و عدم قاطعيت شخص شاه ، با شكست مواجه شد . نتيجهء اصلى آن پيدايش احزاب مخالف سازمان يافته و كموبيش تندرو چون حزب دمكراتيك خلق افغانستان بود كه نخستين كنگرهاش را در 11 جدى 1343 ش / 1 ژانويه 1965 تشكيل داد و در 1346 ش / 1967 در آن انشعابى روى داد . تظاهرات عمومى و دانشجويى ، كه گاهى نيز با خشونت همراه بود ، براى نخستينبار در كابل به راه افتاد ( مثلا 3 عقرب 1344 ش / 25 اكتبر 1965 ) ، ولى نتيجهء اين اعمال تقويت محافل محافظهكار بود . سرانجام ، اتحادى ميان برخى از نيروهاى چپ و تندروان جناح داوود در 26 سرطان 1352 ش / 17 ژوئيه 1973 به كودتايى منجر شد . ارتش با استفاده از سفرى كه شاه به منظور معالجه به خارج از كشور كرده بود داوود را به قدرت بازگرداند و با مسرّت و شورى همگانى رژيم جمهورى اعلام شد و به اين ترتيب طولانيترين سلطنت در تاريخ پادشاهى افغانستان به پايان رسيد . مثبتترين ميراث
افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 282
مساهمون: گروهى از پژوهشگران
ص٢٨٢