مىبيند ، احوال دنيوى او به سامان نزديكتر است ، و هركس خلاف اين باشد ، اوضاع او به آشفتگى و گسيختگى نزديكتر . » « 1 »
شايد موضعى كه عمر در قبال مصرىهاى معترض اتخاذ كرد ، به همين امر اشاره داشته باشد . همينطور « بسيارى از فقها قياس را بر نص ترجيح دادند ، تا جايى كه شريعت اسلامى دگرگون شد و اصحاب قياس ، شريعت جديدى آوردند . » « 2 »
ابو ايوب انصارى نيز جرأت نداشت به سنّت رسول خدا عمل كند ، زيرا عمر هركس را كه به سنّت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله عمل مىكرد . مورد ضرب و شتم قرار مىداد . « 3 »
مالك بن انس در مورد مسلمانان خارج از مدينه تصريح مىكند : « دربارهء مردم خارج از مدينه بر اساس احكام صادره از سوى شاهان عمل مىشود . » « 4 »
دربارهء اصرار خلفا و ديگران ، از قبيل مروان حكم و حجّاج بن يوسف در مخالفت با احكام پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در آينده مطالب بيشترى بيان خواهيم كرد .
حكّام و امرايى كه از طرف خليفهء دوم ، تنها به آنان اجازهء فتوا داده شد ، فرصت يافتند تا ندانسته و بلكه دانسته و آگاهانه مخالف روايات سرور جهانيان ، رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله فتوا دهند ، زيرا از غائلهء اعتراض كسانى كه حق را مىدانستند در امان بوده و از آشكار شدن آن براى ديگران كه چيزى از حق نمىدانستند ، هراسى نداشتند ، و اگر واقع مطلب روشن مىشد ، از مقام و منزلت آنان كاسته و مركزيتشان در موضع ضعف قرار مىگرفت و احكام و دستورات صادره از سوى
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 28 .
( 2 ) . همان ، ج 12 ، ص 84 .
( 3 ) . المصنف ، ج 2 ، ص 433 .
( 4 ) . جامع بيان العلم ، ج 2 ، ص 194 .