وشفاء الأسقام ( 1 ) ومعالجات ايلاقى ( 2 ) وكناش فاخر ( 3 )
مجلد چهارم كه شامل باب بيماريها ريه است ،
" پنجم " " امراض مري ومعده است ،
" ششم " استفراغها وچاقى ولاغرى است ،
" هفتم " بيماريهاى پستان وقلب وكبد وكمال است ،
" هشتم " قرعه هاى أمعاء ونهال وفرق بين آنها وورم أمعاء است ،
حاوي رازي به زبان لاتينى بنام Continens ترجمه گرديده است .
اما حاوي صغير از مصطلحات قرون اخيره مىباشد بدين معنى كه عدهء از أطباء پس از رازي
شروحى برحاوى نوشته ويا به تقليد رازي كتابي بنام حاوي تاليف نموده اند كه يكى از آنها تاليف محمود بن
صائن الدين الياس شيرازي از متأخرين است كه كتابي در طب بنام " حاوي لعلم التداوي " تأليف نموده
ومشتمل بر أبواب زير است :
مقاله أول دبيان بيماريها كه شامل يكصد وپنج باب است .
" دوم در تبها كه شامل بيست وهفت باب است .
" سوم در بيماريها وعلل ظاهره أعضاء بدن شامل يكصد وپنج باب است .
" چهارم در بيان ادويه مفرده كه به ترتيب حروف تهجى است .
" پنجم در بيان ادويه مركبه وكيفيت استعمال وتركيب آنها كه شامل پنجاه باب است .
عموم مورخين وتذكره نويسان قرون اخيره بغلط قائل به دو حاوي شده اند يكى حاوي كبير تاليف
رازي ودوم حاوي صغير .
( براي اطلاع بيشتر وكامل رجوع شود بشرح حال ومقام محمد زكرياى رازي چاپ تهران 1316 ش
ومؤلفات ومصنفات رازي چاپ دانشگاه شماره 500 ، 1338 شمسي ) .
( 1 ) شفاء الأسقام ودواء الآلام تاليف خضر بن علي بن الخطاب معروف بحاجى پاشا ( متوفى بعد از
سنه 800 هجرى قمري ) كه شامل چهار مقاله است .
مقاله أول در كليات جزئي علم طب
" دوم اغذيه واشربه
" سوم امراض مخصوصة أعضاء از سر تا قدم
" چهارم " عمومى أعضاء ( كشف الظنون جلد دوم شماره 1049 چاپ جديد )
( 2 ) ايلاقى شرف الدين ( يا شرف الزمان ) أبو عبد الله محمد بن يوسف مشهور به ايلاقى از أطباء مائه
پنجم واز شاگردان شيخ رئيس ابن سينا وأستاذ ابن سهلان در طب است
كتاب ايلاقى بنامهاى " طب ايلاقى " با " فصول ايلاقى " در كتابخانه وفهرستها ديده
مىشود واز كتب طبي معتبره مطالعه اى طب بوده است .
( 3 ) كناش فاخر اين كتاب از مؤلفات أبو بكر محمد بن زكرياى رازي است ( براي اطلاع زيادتر
رجوع شود به صفحات 148 ، 149 ، 150 ، 151 ، 152 مؤلفات ومصنفات رازي تاليف نگارنده اين مقدمه
1338 شمسي چاپ دانشگاه شماره 500 انتشارات دانشگاه ) .
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي ) — صفحة 15
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
ص١٥