وساهر ( 1 ) وبختيشوع ( 2 ) ومنقذ النجوم جالينوس ( 3 )
( 1 ) ساهر نامش يوسف ومعروف به يوسف القس مىباشد طبيبى دانشمند بوده وبه علت آنكه مبتلى
به غده سرطان در جلوى سرش بوده ومانع خواب وى مىشده به ساهر ( بيدار ) مشهور گرديده از أطباء دوران
مكتفى خليفه عباسى است .
از مؤلفات وى كناشى است كه شامل دو قسمت است : قسمت أول شامل بيست باب مربوط به أعضاء
بدن ( به ترتيب أعضاء ) از سر تا قدم وقسمت دوم شش باب است ( مربوط به غير ترتيب أعضاء ) صفحه 203
جلد أول عيون الانباء چاپ مصر 1299 هجرى قمري 1882 ميلادي .
( 2 ) در تاريخ طب نام وكلمه " بختيشوع " به يك نفر طبيب متعلق نيست بلكه بعدهء طبيب اطلاق مىگردد
اينان عده اى از پزشكان بوده اند كه أصلا سريانى وعدهء آنها ( كه عموما طبيب بوده اند ) زياد مى
باشند ودر رونق مكتب جندي شاپور سهمى بسزا داشته اند طبق كتاب عيون الانباء في طبقات الأطباء ابن أبي اصيبعه
آل بختيشوع به خدمت طبابت در جنديشاپور اشتغال داشته وپس از آنكه بغداد مركز خلافت گرديد بر حسب
در خواست خلفاء عباسى براي معالجه به بغداد خوانده شده ومدتي در اين شهر به طبابت پرداخته ، بعضي
از آنها به جندي شاپور مراجعت نموده وعده اى در بغداد مانده اند .
شرح حال ومقام اين دسته از أطباء كه نقش بسيار بزرگ ومهمى اسلامى داشته اند در
اين مختصر نمىگنجد شادروان پرفسور ادوارد براون براون در تعليقات مربوطه به چهار مقاله نسب نامه خاندان
بختيشوع را چنين آورده است :
1 بختيشوع أول ( سر سلسله آل بختيشوع )
2 جرجيس ( بن بختيشوع ) طبيب منصور متوفى به سال 152 هجرى قمري 761 ميلادي )
3 بختيشوع دوم ( بن جرجيس ) طبيب مهدى وهادي وهارون متوفى 185 هجرى قمري 801 ميلادي )
4 جبرائيل ( بن بختيشوع دوم ) طبيب هارون الرشيد وامين ومأمون متوفى به سال 213 هجرى قمري
مطابق 9 ، 828 ميلادي ،
5 جرجيس دوم ( بن بختيشوع دوم ) ،
6 بختيشوع سوم ( بن جبرئيل ) طبيب معتز خليفه متوفى به سال 256 هجرى قمري مطابق 870 ميلادي ،
7 عبيد الله ( بن جبرائيل ) طبيب متقى
8 يحيى يا يوحنا ( بن بختيشوع سوم )
9 جبرائيل ( بن عبيد الله ) طبيب عضد الدولة ديلمى پادشاه ديلمى متوفى 397 هجرى قمري 7 1006 ميلادي
10 بختيشوع چهارم ( بن يوحنا ) طبيب مقتدر متوفى به سال 329 هجرى قمري مطابق 6 945 ميلادي
( توضيح آنكه هر چه در بين الهلالين است از نويسنده مقدمه است ) ،
( 3 ) جالينوس كه به زبان فرانسه Galen وبه لاتين Galenus گفته مىشود از أطباء بزرگ يوناني
است كه مدتها پس از بقراط ظهور نمود ودنباله كارهاى وى را گرفته وبه گردن علم طب حقي عظيم دارد .
صاحب نظر وتتبع بسيار عالي در طب مىباشد ودر علم طب تحقيقات واختراعات واكتشافات زيادى دارد .
وى صاحب مؤلفات زيادى است كه أغلب آنها به زبان عربى ترجمه گرديده ومدتها مايه علم طب دنيا بوده است .
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي ) — صفحة 16
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
ص١٦