وكامل الصناعة ( 1 ) ومصنفات محمد بن زكريا ( 2 ) وساير كتب كه فهرست أسامي آن جهت اختصار ديباچه
اينك در اين مختصر مهمترين آنها را ذيلا مىنگاريم وبه همان نحو كه ابن أبي اصيبعه در كتاب عيون
الانباء نگاشته است از آنها نام مىبريم :
" كتاب النفس " " كتاب شفاء الأمراض " " مقالات خمس " " كتاب المزاج " " كتاب القوى الطبيعة " " كتاب
العلل والاعراض " " كتاب النبض الكبير " " ستة عشر " ( شانزده مقاله كه حنين بن إسحاق آن را به عربى ترجمه
كرده است ) " كتاب حيلة البرء " " كتاب أيام البحران " ( كه خواهر زاده حنين يعنى حبيش بن الأعسم آنها را
به عربى ترجمه نموده است ) " كتاب تشريح الرحم " " كتاب الأدوية المفردة " " كتاب صرع الأطفال " " كتاب
الذبول " " كتاب الترياق " " تفسير كتاب الاخلاط لبقراط " وبسيارى كتب ديگر كه ذكر آنها در اين مختصر
باعث تطويل كلام مىگردد .
( 1 ) كتاب كامل الصناعة تاليف أبو الحسن علي بن عباس مجوسي اهوازى ارجانى است كه از أطباء
نامدار إيراني ويكى از بزرگترين طبيب تمدن اسلامى است .
وى طبيب عضد الدولة ديلمى ومىگويند در ساختن بيمارستان عضدي شركت داشته است . اين
كتاب به " ملكي " مشهور است وشامل اطلاعات علمي وعملي وقرابادين مىباشد وشامل دو قسمت است ( يعنى دو
كتاب ) . قسمت أول علمي وقسمت دوم عملي وهر يك از اين قسمتها شامل ده مقاله است كه هر مقاله بابوابى
منقسم گرديده است .
اين كتاب به سال 1492 ميلادي در وينر بلاتين ترجمه وهمچنين به سال 1523 در ليون فرانسه چاپ
شده است وتا ظهور قانون بوعلى كتاب ملكي بسيار مورد توجه أطباء بوده اما پس از طلوع قانون اين كتاب
از رونق افتاد متن عربى ملكي در مصر ولاهور به چاپ رسيده است .
ترجمه كتاب ملكي توسط Stephen در ونيز بنام Liber Rcgius ودر ليون توسط
Michael de Capella ترجمه وچاپ شده است
تشريح اين كتاب وقانون ابن سينا ومنصورى رازي بنام " سه كتاب تشريحى عرب " به سال 1903 ميلادي
درليده از شهرهاى هلند چاپ شده است ( Trois Traites Amatomie Arabe )
مقاله نوزدهم كتاب ملكي يا مقاله نهم قسمت دوم كتاب ملكي يك دوره كامل جراحى از زمان
يونانيان تا دوران اهوازى مىباشد وهمان كتاب است كه اروپائيان بدان بسيار اهميت مىدهند ، وفات اهوازى
به سال 384 هجرى قمري مىباشد .
( براي اطلاعات بيشتر رجوع سود به كتاب " اهوازى كيست ؟ " و " ملكي چيست ؟ " ضميمه سال أول
مجله جهان پزشكى سال 1326 شمسي و " پندنامه اهوازى يا آئين پزشكى " چاپ تهران سال 1326 شمسي
وچاپ دانشگاه اسفند ماه 1334 شمسي تأليف نويسنده مقدمه ) .
( 2 ) براي اطلاع بيشتر رجوع شود به كتاب " شرح حال ومقام محمد زكرياى رازي چاپ تهران 1316
شمسي وكتاب " مؤلفات ومصنفات رازي " تاليف نويسنده مقدمه چاپ دانشگاه شماره 500 كه تعداد مؤلفات
طبي وى را بيش از 100 جلد ضبط كرده است .
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي ) — صفحة 17
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
ص١٧