تفسير آية 83 / قصص در سعد 87 با عبارت " حدثني جدى علي بن إبراهيم عن أبيه عن
القاسم بن محمد . . . " آغاز مى شود ; در نسخه ء چاپى ( 2 / 146 ) گوينده خود علي بن
إبراهيم مى باشد : " حدثني ابن عن القاسم بن محمد . . . " نيز نك : - › تفسير ( عن ) أهل بيت
عليهم السلام .
573 . * - تفسير القرآن / أبو نضر محمد بن مسعود بن محمد السمرقندي العياشي ( زندگى
در أوايل قرن چهارم )
ذريعة 4 / 295 ش 1299
سعد السعود 79
درباره اين مؤلف وتأليف أو نك : سزگين 1 / 42 ، نوابغ صص 305 - 306 ، Asher - Bar
صص 58 - 62 . تاريخ وفات مؤلف در كحاله ( 12 / 20 ) 320 آمده ( وسزگين نيز در
" حدود 320 " ياد كرده ) اما Asher - Bar ( ص 240 پاورقى 141 ) خاطر نشان مى سازد
كه اين تاريخ در منابع متقدم ثبت نشده است .
ابن طاووس مى گويد كه در " كتاب البهجة " خود ( مفقود ) أو براي تفسير آية 32 /
فاطر به تفسير عياشي ( همراه با ديگر منابع ) اشاره كرده است . متن چاپى اين تأليف تنها
مشتمل بر نيمه ء نخست اين تأليف است كه تنها هيجده سوره نخست قرآن را در بر
مى گيرد . جزء دوم ، در أواخر قرن يازدهم نيز در دست نبوده است : حر عاملي مى گويد
" نيمه ء دوم بدست ما نرسيده است " ( وسائل 9 / 3 ص 48 ; نيز : اثبات 1 / 55 ) ; نيز نك :
محمد حسين الطباطبايى مقدمه به تفسير عياشي ج 1 ص د ( = 4 ) . اما ترديدى نيست كه
عياشي تفسير خود را تكميل كرده است : نقلهايى از نيمه ء دوم در مجمع البيان ( مث :
18 / 68 تفسير آية 55 / نور ; 28 / 120 - 121 تفسير آيات 1 - 5 / تحريم ) آمده
است . در يك مورد عياشي در نيمه ء أول تفسير ( 2 / 264 ، در تفسير آية 68 / نحل )
تفسير خود را از آغاز آية 32 / فاطر نقل مى كند ( من براي اين ارجاع مديون دكتر
Asher - Bar مى باشم ) . اما از عبارت ابن طاووس در سعد چنين بر مى آيد كه أو به تفسير
همه آية اشاره دارد . بنابراين محتمل است كه أو نسخه ء تمام متن را در اختيار داشته است .
كتابخانه ابن طاووس ( فارسي ) — صفحة 545
مساهمون: إتان گلبرگ
ص٥٤٥