آمده وبجاى العمى ، به اشتباه القمي ثبت شده است . در نجاشي ( ص 96 ش 239 ) ،
طوسي ، فهرست ( ص 58 ش 90 ) وبه تبع آن ياقوت ، الأدباء ( 2 / 225 - 226 ) ومعالم
العلماء ( ص 18 ش 81 ) عنوان تأليف به صورت " كتاب اخبار صاحب الزنج " ذكر شده
است ، موردى كه در فرج المهموم آمده ، به نظر مى رسد ، تنها قسمت باقي مانده اين كتاب
باشد . Popovic . A ( كه در كتاب lX siecle / La revolte des esclaves en lraq au lll
پاريس 1976 صص 172 - 173 ) از وجود آن قطعه آگاهى نداشت ، از نقلي باقي
مانده در آن كتاب خبر نداشته است . اين مورد از انتهاى بخش دوم ( در فرج المهموم ) يا
سوم ( در فرج المهموم * ) آن كتاب گرفته شده است . در آنجا مغيرة بن محمد المهدى
نجومى نشان مى دهد كه تاريخ وكيفيت مرگ علي بن محمد را بدرستى پيشگويى كرده
است ( 2 صفر 270 ) . گفته شده است كه علي بن محمد را خفه كردند ; در اين جهت ، اين
نقل قول با نقلهاى ديگرى كه درباره قتل وى آمده متفاوت است ( مقايسه كنيد ،
Popovic صص 191 - 193 ) ونشانگر يك گزارش مستقل تاريخي است . منبع مؤلف
براي قيام صاحب الزنج ، پدر بزرگ ( يا جد اعلاى أو ) معلى بن أسد است ، كسى كه أو را
حسين بن عبيد الله الغضائري ( م 411 ) به عنوان همكار نزديك صاحب الزنج مىشناسند
( نجاشي ص 96 ) ; ونك : دائرة المعارف چ 2 مقاله " علي بن محمد الزنجي " [ از :
Lewis . B ] ; صفدى ، 21 / 405 - 413 ومنابعى كه در آنجا ياد شده است .
16 . * * + اخبار وانشادات / روايت شده از : أبو الحسن محمد بن يوسف بن موسى الناقط
( م رمضان 367 )
مهج الدعوات 212 - 213
نام مؤلف در تاريخ بغداد ( 3 / 408 ) أبو الحسن محمد بن يوسف بن موسى الوراق
معروف به ابن صباغ ياد شده است گر چه وى احتمالا طرفدار علويان بوده اما در هيچ
موردى از وى به عنوان شيعه ياد نشده است . ابن طاووس مىنويسد أو نسخهاى از اين
كتاب را در بغداد در سال 603 ( مق : باب أول فصل أول ) به خط أبو أحمد عبد السلام بن
الحسين بن محمد البصري ( م 19 محرم 405 ) ديده است [ نك : Eche صص 109 -
كتابخانه ابن طاووس ( فارسي ) — صفحة 173
مساهمون: إتان گلبرگ
ص١٧٣