از مرزهاى سرزمين شام عبور ننمايد . برخى گفتهاند كه اين مبلغ ، صدهزار دينار بود . از روميان براى پرداخت اين جزيه ، گروگان گرفته شد ؛ اما روميان خيانت كردند و توافق را نقض كردند . معاويه گروگانها را نكشت و آزادشان نمود و گفت : « وفادارى در مقابل خيانت ، بهتر است از خيانت در برابر خيانت . » فتواى اوزاعى و شاميان نيز همين است كه حتى اگر دشمن خيانت كند ، گروگان كشته نشود . ( الروض الانف ، 3 / 278 )
معاويه با هراكليوس امپراتور روم توافق نمود كه سالانه صدهزار دينار بگيرد و دست از جنگ بشويد . او گروگانهايى از روميان گرفت و به همان تعداد ، گروگانهايى از مسلمانان به آنان سپرد . روميان خيانت كردند و گروگانهاى مسلمان را كشتند ؛ اما معاويه به خاطر تقوايش ! با آنان سازش نمود و گروگانهاى روم را قصاص نكرد و گفت : « وفادارى در مقابل خيانت ، بهتر است از خيانت در برابر خيانت . » فقيهان دستگاه سلطه نيز درباره وفا و تقواى معاويه به گزافه سخن گفته و از وى نقل كردهاند : « اگر با ما بجنگند ، آزاد كردن گروگانهاى آنان واجب است و بايد مردانشان را امان داد و زنان و كودكان و كنيزانشان را به خانواده آنان بازگرداند . » ( نهاية الارب ، 6 / 164 )
اما ملاك سنجش وفا و خيانت معاويه ، اين تقواى ادعايى نيست ؛ بلكه معادله نظامى است . اگر ملاك سنجش وى تقوا بود ، به عهد خود با امام حسن ( عليه السلام ) و سوگندهاى غليظ و شديد خود كه خدا و شخصيتهاى مسلمان بر آن گواه بودند ، وفا ميكرد ! در اين زمينه ، بنگريد به : الاحكام السلطانيه ، ماوردي ، 51 ؛ فتوح البلدان ، بلاذري ، 1 / 188 ؛ الفتوح ، ابناعثم ، 2 / 539 ؛ كتاب الاموال ، ابوعبيد ، 1 / 211 ؛ الوثائق السياسية للعهد النبوي ، محمد حميدالله ، 1 / 544 .
اما همچنان پيروان دستگاه سلطه در روزگار ما ، آن دروغ را تكرار ميكنند كه معاويه فتوحات را پى گرفت و علي ( عليه السلام ) آن را متوقف نمود !
نبرد جمل ( فارسى ) — صفحة 667
مساهمون: الشيخ علي الكوراني العاملي
ص٦٦٧