ايشان ؛ داد در شهرها گسترده بود و آسايش بر بندگان بال گشوده بود ، اما با مرگ سلطان سنجر بن ملكشاه خراسان ، و با قتل سلطان ركن الدين طغرل بن ارسلان شاه عراق ويران شد . خداى تعالى ايشان را بيامرزاد و از گناهانشان درگذراد ، كه به راستى به روزگارشان داد در هر جاى دور و نزديكى آبادان بود و در هركنار و گوشهاى منظورنظر ، و بيداد بادبان شكسته بود و ستم بال و پر بريده . پاك است آنكه شاهيش از ميان نرود .
سخن از احوال برخى مملوكان سلجوقيان
هيچيك از مملوكان شاهان و خلفا آن نيافت كه مملوكان و سلجوقيان و مملوكزادگان ايشان يافتند . از آنان ، قسيم الدوله اقسنقر ولايت حلب يافت « 1 » و پس از او فرزندش اتابك عماد الدين زنگى « 2 » ولايت شام و ديار ربيعه و مضر و موصل يافت . ديگر از آنان ، اقسنقر احمديلى و فرزندانش در مراغه ، و مؤيد اىابه و فرزندانش در خراسان ولايت يافتند . اقسنقر قسيم الدوله به فرمان سلطان اعظم جلال الدوله ملكشاه ، كه وى مملوكش بود ، بر حلب و توابع آن دست يافت .
سپس فرزندانش بر شام دست يافتند ، تا اينكه بعدها ملك ناصر صلاح الدين يوسف بن ايّوب در مصر و شام سلطنت يافت . ديگر از آنان ، انوشتكين و فرزندانش در خوارزم ، و سپس در بيشتر اقاليم پاى استوار كردند . ديگر از آنان ، اتابك ظهير الدين طغتكين « 3 » و فرزندانش بر دمشق و توابع آن چيره آمدند . ديگر از آنان ، سقمان و فرزندانش در ارمينيه بودند ، و ديگر بزرگانى كه نامشان نيامد و بسيارند . ديگر از آنان ، اتابك الدگز و فرزندانش بر عراق و اذربيجان چيره شدند ، كه اين الدگز مملوك سلطان غياث الدين مسعود بن محمد طبر بن ملكشاه بن الب ارسلان بن داود بن ميكاييل بن سلجوق بود و به روزگار سلطنت فرزند همسرش ، سلطان ارسلان شاه بن طغرل بن سلطان محمد طبر بن ملكشاه بن الب ارسلان ، منصب يافت و اتابك او شد و كارش بالا گرفت و تمامى ممالك ، جز بغداد و توابع آن ، سر بر فرمان او نهادند .
هامش
( 1 ) . قسيم الدوله آقسنقر از غلامان سلطان الب ارسلان بود و در جمادى الاولى سال 487 ه به دست ملكشاه به قتل آمد . نك . به : التاريخ الباهر 6 - 3 و 15 و 20 - 19 و 26 - 24 .
( 2 ) . عماد الدين زنگى در سال 477 ه زاده شد و در 5 ربيع الثانى سال 541 ه به قتل آمد . التاريخ الباهر ، 15 و 47 .
( 3 ) . درخصوص اتابك ظهير الدين طغتكين ، نك . به : ابن قلانسى .