تفسير
[ الرَّحْمنُ ]
خداوند رحمن يعنى رحمكننده در دنيا و كسى كه : لفظ «
الرَّحْمنُ
» اگر به طور مستقل يك آيه باشد اقتضا مىكند كه خبر مبتداى محذوف باشد و در اوّل سورهى فاتحه گذشت كه لفظ « رحمان » نام مخصوص با صفت عامّ است .
و اينكه رحمت رحمانى اقتضاء مىكند كمالات ثانوى را كه ملحق به اشيا مىشوند و بالا مىروند و چون تعليم قرآن كه عبارت از افاضهى وجود است و آن عبارت از اضافهى اشراقى او است بر جميع موجود است و نيز خلق انسان و تعليم بيان كه عبارت از تمام ذات انسان است همهى اينها به وسيلهى نطق انجام مىشود و آن فصل آخر انسان است . . . و چون اين تعليم قرآن و تعليم بيان مقتضاى صفت رحمانى خدا است . . . لذا در اوّل اين سوره لفظ «
الرَّحْمنُ
» را آورد .
[ عَلَّمَ الْقُرْآنَ ]
« 3 » قرآن خواندن و ياد داشتن و دانستن آن را آموخت .
اين جمله خبر لفظ «
الرَّحْمنُ
» يا مستأنف و جواب سؤال مقدّر است .
[ خَلَقَ الْإِنْسانَ عَلَّمَهُ الْبَيانَ ]
خدايى كه مردم را بيافريد و به سخن گفتن آموخت .
شمارش اصول و اساس نعمتهاست كه آن عبارت از ايجاد هر
هامش
( 3 ) هر چند معلّمان به تعليم همىكوشند و استادان تلقين همىكنند و حافظان درس ، همى روان دانند ، اينها همه اسبابند و آموزندهى حقيقى خداست . كشف الاسرار