است كه گفتار و منع شما را بر حسد حمل مىكنند كه از اوصاف دنياست .
[ قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ ]
آوردن اسم ظاهر به جاى ضمير جهت تصريح به ذمّ آنانست ، يعنى به اين بازنشستگان از اعراب صحرانشين بگو :
[ سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ ]
به زودى براى پيكار با قومى سخت ورزيده خوانده خواهيد شد .
برخى گفتهاند : مقصود از آن اعراب قبيلهى هوازن و ثقيف است .
[ تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً ]
چه با آنان كارزار كنيد يا آنان اسلام آورند به هر حال پاداش نيك يعنى غنيمت و بهشت ، بهره شما خواهد شد .
[ وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا كَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً ]
و اگر ازآنرو گردان شويد همانطور كه پيش از اين از حديبيّه روى گردان شديد و به آن پشت كرديد .
[ لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ ]
وقتى به متخلّفين وعدهى عذاب داد و آنان را مذمّت نمود در ذمّ و وعدهى عذاب اين عدّه را استثنا كرد تا توهّم نشود كه به آنان نيز وعدهى عذاب اين عدّه را استثنا كرد تا توهّم نشود كه به آنان نيز وعدهى عذاب داده شده و لذا فرمود : بر نابينا ايرادى نيست .
[ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ ]
و نيز بر لنگ و بيمار هم ايرادى و گناهى نيست كه در جنگ شركت نكرده باشند ، پس هر كس خدا و رسول اطاعت نمايد ، غير از آن كسانى كه عذر آوردند يا كلّا همه مسلمانان مطيع شدند .
[ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ]
خدا آنان را داخل