از امام باقر عليه السّلام آمده است كه فرمود : وقتى يونس با قوم سوار كشتى شد كشتى در طوفان و امواج دريا ايستاد ، پس قرعهكشى كردند كه يكى از ساكنان را به دريا اندازند ، كه در سه مرتبه هر سه بار قرعه به نام يونس اصابت كرد ، پس يونس عليه السّلام به سر كشتى رفت كه ناگهان ماهى دهان باز كرده و يونس را بلعيد . « 1 » از امام صادق عليه السّلام آمده است : هيچ قومى قرعه نينداخت كه امرشان را به خداى تعالى تفويض كنند مگر آنكه قرعه به محقّ اصابت كرد و فرمود : چه قضيّهاى و چه حكمى باعدالتتر از قرعه است اگر كار را به خدا واگذار كنند ؟ آيا خداى تعالى نفرموده است :
« فَساهَمَ فَكانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ »
يعنى از كسانى كه در قرعه مغلوب شدند ، « 2 » « و حض برجله » يعنى تفحّص نمود و « و حض عن الأمر » يعنى بحث و تفتيش نمود و « و حض رجله » يعنى پايش ليز خورد ، آفتاب زائل شد و حجّت باطل گشت .
فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَ هُوَ مُلِيمٌ
لفظ « مليم » از « الام » است يعنى عدول كرد ، يا از « الام » است يعنى چيزى آورد كه مورد سرزنش قرار گرفت ، يا سرزنشكننده شده است .
فَلَوْ لا أَنَّهُ كانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
اين كنايه از امّت است ، يعنى هرگاه به بلايى گرفتار شديد تسبيح و تهليل و ذكر خدا را زياد كنيد تا خداوند شما را از بلا نجات دهد .
هامش
( 1 ) تفسير بيضاوى : ج 2 ، ص 300 .
( 2 ) من لا يحضره الفقيه : ج 3 ، ص 92 ، حديث 3390 و 3391 .