طىّ آنچه كه گذشت بارها متذكّر شديم كه خداى تعالى با بندگان و مخلوقات دو معيّت دارد : يك معيّت كه از صفات رحمت رحمنى است و آن عام است و معيّت ديگر از صفات رحمت رحيمى كه خاصّ است و آنچه كه در امثال اين مقام مقصود است همين نوع اخير از معيّت است .
وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ
آنانى كه داراى حسن و كار نيكند ، كه همان ولايت است ، يا مقصود كسانى است كه بر بدكنندگان خودشان هم خوبى مىكنند ، اين آيه همانطورىكه ذيل تفسير تنزيل نيز اشاره شد بر مراتب انسان از اوّل مقام اسلام تا كمال انسان توجّه دارد .
زيرا از قول خداى تعالى :
وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ
اشاره بر اوّلين مرتبهى او در اسلام دارد ، و از
وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ
بر دوّمين مراتب كه از قبيل عفو ، فرو بردن خشم و . . . از قول
وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ
تا
مِمَّا يَمْكُرُونَ
اشاره بر سومين مرتبه است كه مقام گذشت و پاك كردن قلب از كينه و حقد بدكاران مىباشد .
و قول خداى :
إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا
اشاره بر آخرين مقام تقوى است كه آن مقام فناى تام است و آن فانى شدن از فنا است و قول :
وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ
اشاره بر بالاترين و برترين مقامات انسان است كه مقام بقاى بعد از فناست .
اگر آنچه را كه در اسفار اربعه براى سالكين و اصطلاح صوفى صافى