بوده نيست ، وأوضح از أو عبارت زيارة عاشورائى است كه در ( اقبال ) سيد اجل
طاب ضريحه از كتاب ( مختصر منتخب ) حكايت شده " السلام عليك وعلى
الأرواح التي حلت بفناءك وأناخت بساحتك وجاهدت في الله معك وشرت نفسها
ابتغاء مرضات الله فيك " ( 1 ) علاوة بر آنكه أصل حضور أنبياء وغيرهم به طريق
صحيح يا معتمد ثابت نشده ، پس جزم به تنزيل اين عبارت بر أو وجهي ندارد ،
چنانچه از بعضي شنيده شده .
وجه ديگر آنكه مراد عموم أرواح مكرمه ونفوس مقدسه باشد كه در صفع
وجود ولوى حسيني واقعند ، وبر حسب حقيقت اتصالى بي تكيف ، بي قياس
با آن گوهر پاك وعنصر تابناك داشتند ودارند ، وبنابراين " رحل " و " فناء " مراد
از أو معنى لبي واقعي است ، نه رحل وفناى جسماني ظاهري ، واين وجه از جهتي
از سابق ابعد ، واز جهتي أقرب است ، وبه هر صورت خلاف ظاهر وبه غايت
بعيد است .
وجه سوم - آنكه مراد أصحاب با وفاى آن جناب باشد ، چه از أقرباء
وخويشاوندان ، وچه از دوران ظاهري ، كه به قرب معنوي از بسيارى از خويشان
پيش افتادند ، واين وجه به حسب نظر قاصر معين است ، ولى نسبت حلول واناخه
به آنها به چند اعتبار جايز ودر نظر صحيح مى آيد :
يكى اينكه مراد از أرواح همان أجسام مقدسه طاهره باشد ، چنانچه اشاره
شد كه روح به اين معنى استعمال مىشود ، وچون أصحاب آن جناب البتة حياة
جاويدانى دارند كه قدر ميتقن ومصداق حقيقي از مقتول في سبيل اللهاند ، وخداى
تعالى مىفرمايد " ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل احياء عند ربهم
يرزقون " ( 169 آل عمران 3 ) لهذا اطلاق روح واراده اين أجسام مكرمه مانعى
هامش
( 1 ) اقبال : باب ذكر الزيارات في يوم عاشوراء ص 42 .