آنها را متصدى كارهاى بزرگى نموده ، آنان را بر مردم مسلط كردند و به آن وسيله دنياخوارى پيشه جستند . زيرا مردمان ، همراه با پادشاهان و طالب دنيا هستند ( النّاس على دين ملوكهم ) ، مگر كسى را كه خدا او را مصون و محفوظ بدارد و اين گونه افراد كه حديث مىگويند ، يكى از چهار نوع محدّث هستند .
2 ) شخص دوم آنكه از رسول خدا چيزى شنيده ولى آن را به صورت اصلى آن حفظ نكرده ، درست درك ننموده و دربارهء آن خبر پندارى دارد ، به طور عمد دروغ نمىگويد و هر چه در دسترس او است مىگويد و به آن عمل مىكند و روايت مىنمايد و مىگويد : من آن را از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم و اگر مسلمانان مىدانستند كه آن ، وهم و پندارى بيش نيست ، از او نمىپذيرفتند و خود او هم اگر مىدانست كه آنها وهم و خيال است ، از آنها بيزارى مىجست .
3 ) شخص سوم كسى است كه از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله چيزى شنيده كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله بدان امر كرده ، ولى او نمىداند كه بعدا همان نهى شده .
يا شنيده كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله چيزى را نهى فرموده ، ولى نمىداند بعدا به آن امر فرموده است . پس ، منسوخ و از بين رفته را مىداند ولى ناسخ و از بين برنده را نمىداند و اگر مىدانست كه ناسخى آمده و آن چيز منسوخ شده است ، از آن چيز رو بر مىتافت و اگر مسلمانها هم مىدانستند آنچه را كه از او شنيدهاند نسخ شده است ، آن را رها مىكردند .
4 ) چهارمين كه آخرين شخص است ، كسى است كه به پيغمبر خدا دروغ نمىبندد . به علت ترس از خدا و بزرگ شمردن رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از دروغ بستن بيزار و متنفّر است ، چيزى را فراموش نمىكند ، بلكه هر چيزى را به همان وجه خودش مىشنود و به همان صورت كه شنيده عرضه مىدارد ، به آن چيزى نمىافزايد و از آن چيزى نمىكاهد . او ناسخ و منسوخ را مىداند و به ناسخ عمل مىكند و از منسوخ رو
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 206
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٢٠٦