[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 31 ]
وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ فَقالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤُلاءِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ( 31 )
تحقيق در معنى اسم و بيان تعليم همهء نامها به آدم و بيان لطايفى كه در اين آيهء شريفه مندرج است .
ترجمه :
و به آدم همهء نامها را آموخت سپس نامها را بر فرشتگان عرضه كرد آنگاه فرمود مرا به نامهاى اينان خبر دهيد اگر از راستگويانيد .
تفسير :
«
وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها
» بدان كه اسم هر چيزى آن است كه بر آن چيز دلالت كند خواه اين دلالت به طور مطلق باشد يا به اعتبار بعضى از صفاتش ؛ چه دلالت وضعى باشد يا غير وضعى و چه دلالتكننده لفظ باشد يا تصوير و نقش يا مفهوم ذهنى يا موجود عينى و چون دلالت در جانب اسم بودن گرفته شده است . پس به هر اندازه كه دلالت قوىتر باشد جانب اسميت شديدتر است . دلالت وضعى كه به صورت الفاظ و نقوش است چون محتاج به امر ديگرى است كه آن مربوط به چگونگى وضع واضع مىباشد ؛ ضعيفترين دلالتها است . پس اسم بودن در دلالت وضعى ضعيفترين اسميّتها است .
مفهوم ذهنى نيز ضعيفترين اسمها است ، زيرا علاوه بر اينكه خود ذاتا ضعيف است از نظر قواى مدركه پنهان است تا جايى كه بعضى منكر آن شده ؛ گفتهاند : علم حصولى صورت معلوم در ذهن عالم نيست