اميرى حج
عباسيان و سلجوقيان ، تمايل زيادى به استوار كردن سيادت و آقايى خود بر حجاز داشتند و بر ذكر نام خود در خطبههاى منابر حرمين تأكيد داشتند . روش ديگر آنان ، توجه به مسائل مربوط به حج و حجاج و منصب امير الحاج بود . « اميرالحاج » كسى بود كه سرپرستى كاروان حج عراقى به سوى حجاز به وى واگذار مىشد . وى اين مسؤوليت را از بغداد كه مركز خلافت عباسى بود بر عهده مىگرفت تا وظايف اميرى را به انجام برساند .
وظايف او ، شامل حركت دادن حجاج در مسير ، سرپرستى سياسى و نظارتى و ادارى و نيز ادارهء امور مربوط به انجام شعائر ويژه حج براى همه مسلمانان در مكه بود . از جمله شرايط امير الحاج آن بود كه فردى مطاع ، عاقل ، شجاع ، با هيبت و هادى « 1 » باشد . به طور معمول ، مهم ترين وظايف امير الحاج چنين بود :
1 . ساماندهى حجاج در وقت حركت و فرود در هر منزل ، به گونهاى كه پراكنده نشده و گرفتار راهزنان عرب نشوند .
2 . نظم بخشيدن به حركت حجاج در طول مسير و نيز در وقت فرود در منزل به گونهاى كه هر طايفهاى در محلى معين جاى گيرند و هر گروه محل خويش را در طول حركت و زمان فرود در منزل بشناسد . اين وظيفهاى است كه جزيرى با عنوان « تقطير و تعقيب » به عنوان يك وظيفه بزرگ براى مراعات مصلحت حجاج و جلوگيرى از ازدحام و برخورد و
هامش
( 1 ) . ماوردى ، الاحكام السلطانيه ، ص 137 ؛ ابن الفراء ، الاحكام السلطانيه ، ص 108 ؛ جزيرى ، الدرر ، ج 1 ، ص 225 ، 227