نكته هم توجه داشت كه مسأله تنها به كمكهاى مالى سالانه آنان و تسهيلاتى كه تقديم حجاج مىكردند و فوايدى كه از بابت حجاج نصيب مىشد محدود نمىگردد ، بلكه قدرت خلافت عباسى و برترى نظامى سلجوقيان در مقايسه با فاطميان - كه در نيمهء قرن پنجم ( يازدهم ميلادى ) بسيار آشكار بود - نيز در اين زمينه مؤثر بود . سلجوقيان توانسته بودند شورش بساسيرى را در عراق سركوب كرده و خليفهء عباسى را به بغداد باز گرداندند ، چيزى كه نتيجهء آن تضعيف دولت فاطمى و پايان نفوذ فاطميان در عراق بود . پيروزى سلجوقيان و برترى نظامى آنان در شام و تسلط بر اردن و فلسطين در سال « 1 » 465 / 1072 و قطع نفوذ فاطميان بر آن نواحى و حتى احتمال تسلط سلجوقيان بر مصر و از ميان بردن دولت فاطمى ، همه به اين معنا بود كه اشراف حجاز در چنين وضعيتى ، خطر سلجوقيان را در مرزهاى شمالى حجاز و در شام به خوبى احساس مىكردند . چنين شرايطى آنان را مجبور مىكرد تا حضور اين قدرت نيرومند را در مقايسه با ديگر قدرتها بپذيرند ، به ويژه آن كه سلجوقيان ، استقلال آنان را در حجاز پذيرفته بودند و ادامهء حضور آنان در منصب امارت با پيروى از يكى از دو قدرت رقيب امكان پذير بود و در عين حال ، آنان اجازه دخالت در امور داخلى حجاز را نداشتند . همين وضعيت سبب شده است تا شمارى از مورخان اظهار كنند كه اشراف حجاز ، در برخورد با سلجوقيان و فاطميان از يك طرف و عباسيان از يك طرف ديگر ، نفاق و
هامش
( 1 ) . ابن قلانسى ، ذيل تاريخ دمشق ، ص 166 ؛ ابن جوزى ، منتظم ، ج 8 ، ص 284 ؛ ابناثير ، كامل ، ج 10 ، ص 68 ، 99 ؛ سبط بن جوزى ، مرآة الزمان ، ص 152 ، 153 ، 157 ، 158 ، 173 - 171 ، 175 - 174 ، 178