محمد زينبى را با مال و خلعتهاى بسيار به مكه فرستاد و از شريف مكه خواست تا ذكر « حىّ على خير العمل » را بردارند . بعد از يك مناظرهء طولانى ميان آنان كه به قانع شدن شريف محمد بن جعفر منجر شد ، اين عبارت حذف گرديد . در آن مناظره ، محمد بن جعفر اظهار داشت : اين عبارت « حىّ على خير العمل » جزء اذان امير المؤمنين على ( ع ) بوده است .
برادر شريف ابوطالب گفت كه چنين چيزى ثابت نيست . اين عبارتى است كه عبداللَّه بن عمر در برخى از سفرهايش در اذان مىگفت . كار عبداللَّه بن عمر به تو چه ربطى دارد ؟ « 1 » در اين وقت بود كه محمد بن جعفر ، سخن ابوطالب را پذيرفت و ذكر « حىّ على خير العمل » را از اذان حذف كرد . « 2 »
با آغاز خطبه خواندن به نام سلاجقه در مكه به سال 462 / 1070 نفوذ آنان در حجاز گسترش يافت و اين هدفى بود كه آنان از زمان طغرل در ذهن داشتند . آنان راههاى خراسان و عراق را براى انجام فريضهء حج امن كردند و بدين ترتيب سيادت عباسيان بر اين سرزمين مهم و حياتى تثبيت شد . نفوذ سلجوقيان در حجاز ، همزمان با گسترش نفوذ آنان در شامات بود ، زيرا در همان سالى كه نام آلب ارسلان در خطبه مكه ذكر شد ( 462 / 1070 ) ، در خطبه شهر حلب نيز از وى نام برده شد « 3 » و اشعارى هم به اين مناسبت سروده شده كه اين گفته را تأكيد مىكند . شاعر اين اشعار ، ابوعبداللَّه بن عطيه بود كه قائم ، خليفهء عباسى را ستايش كرده و از گسترش
هامش
( 1 ) ابن تغرى بردى ، النجوم ، ج 5 ، ص 89
( 2 ) ابن تغرى بردى ، همان ؛ جزيرى ، الدرر ، ج 1 ، ص 550
( 3 ) ابن اثير ، كامل ، ج 10 ، ص 63 ؛ سيوطى ، تاريخ الخلفاء ، ص 337