أيام تصرف را ، از عمرو بايد بكند يا از زيد ؟ - ؟ ويا از هر يك مىتواند كرد - ؟ وبر فرضى
كه از عمرو گرفت ، عمرو رجوع به زيد مىكند يا نه ؟ - ؟ آيا عمرو مىتواند ادعا نفع ثمن
را از زيد نمايد يا نه ؟ - ؟ .
جواب : بلى ، همشيرهء زيد مىتواند از هر يك از زيد وعمرو ، ادعاى منافع أيام
تصرف را بكند . وهر گاه رجوع به عمرو كرد ، پس عين مال خود را مىگيرد ونماء
متصل ومنفصل ( مثل پشم ومو وشير وولد وميوه وغير اينها ، همه ) را مىگيرد
وهمچنين هر منفعتى كه عمرو از آن استيفاء كرده مثل سكناى خانه وسواري چاروا . بلكه
هر چند استيفاى آن ، نكرده باشد . يعنى بايد اجرت خانه وچاروا بدهد ، هر چند در
آن سكنى وسواري نكرده باشد .
وآنچه بر طرف شده از عين يا منافع ونماء ، آنچه مثلي باشد ( مثل شير وپشم ) مثل
را بايد رد كرد . وهر گاه نباشد ، قيمت مثل را در همان وقتي كه مثل ، ناياب شده است
[ بدهد ] . وآنچه قيمتي باشد مثل ولد ، يا بعض عين كه تلف شده باشد ، قيمت آن را
مىدهد . واظهر در نظر حقير اين است كه هر گاه قيمت سوقي آن ( در أيام تصرف وبعد
از آن ) مختلف شده باشد ، قيمت روز تلف را مىدهد .
هر گاه اين را دانستى ، بدان كه : اگر عمرو ، علم نداشته است كه غير در اين شريك
است ، يا علم داشت وليكن زيد ادعا كرد كه به من منتقل شده است ، يا مأذونم از طرف
همشيرهام كه بفروشم . پس ظاهر علما اين است كه در هر دو صورت ، عمرو مشترى ،
رجوع مىكند به زيد بايع ، وآنچه داده است به همشيره از أو مىگيرد . ودر جائى كه
قيمت روز تلف عين را مىدهد ، آنچه را كه داده است مىگيرد هر چند زيادتر باشد از
آنچه به زيد بايع ، داده . مثلا هر گاه آن مال ، اسبى بوده وزيد آن را به ده تومان فروخت
به عمرو ، وبعد از آنكه قيمت آن به بيست تومان رسيد أسب مرد ، الحال كه همشيره أو
غرامت مىگيرد ، نسبت به بيست تومان ، حصهء خود را مىگيرد وعمرو هم همان را از
زيد مىگيرد گو زيد كمتر داده باشد . چون زيد أو را مغرور كرده وفريب داده . واين
نقصان به أو رسيده .
جامع الشتات ( فارسي ) — صفحة 105
مساهمون: الميرزا القمي
ص١٠٥